STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ RYMANOWA ZDROJU
ROCZNIK RYMANOWA ZDROJU
TOM I 120-lecie odkrycia źródeł
1996
Redaktor naczelny: Marek Hanus
Członkowie:
Anna Węglorz-Stempin
Wojciech Krukar
Krzysztof Smerecki
Jan Tomkiewicz
Adres redakcji: 38-521 Rymanów Zdrój, ul. Zdrojowa 41
Projekt okładki: Wojciech Zagórski
Autorzy okładki: Jerzy Pluszyński - kościółek w Rymanowie Zdroju (akwarela) Jerzy Zmarz - cerkiew na Wołtuszowej (nieistniejąca)
Opracowanie graficzne: Ryszard Trawinski, Jerzy Wygoda
Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda Korekta: Augustyn Walczak
CIP - Biblioteka Narodowa
Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz. Marek Hanus]
Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju. T. 1. - Rzeszów: "Fot-Art'94", 1966
ISBN 83-86131-04-7
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by FOT-ART94 - Rzeszów 1996
35-005 Rzeszów, ul. Fredry 7/24, tel. (0-17) 351 40
Skład, łamanie, druk i oprawa: RS-druk Pracownia Poligraficzna, 35-036 Rzeszów, ul. Żwirki i Wigury 8b, tel. (0-17) 540-893, tel.-fax (0-17) 540-790
Nakład: 2000 + 20 egz.
Od Redakcji
Adam Osuchowski
Anna Stanisławowa Potocka z Działyńskich ostatnia........................................7
Iwan Krasowskyj
Deszno w 600-lecie pierwszej historycznej wzmianki...........................................39
Jerzy Zieliński
Pozdrowienia z Rymanowa Zdroju . ...... ......................... .................. ..... 43
Jan Tomkiewicz
Krótka podróż do źródeł Rymanowa Zdroju ......................................... ...... 49
Wojciech Krukar
Rymanów Zdrój - charakterystyka środowiska geograficznego ................ . ........... .... .57
Marek Hanuś
Administracja Apostolska Łemkowszczyzny . .................... ..... ....... ....... ..... .65
Konkurs — wspomnienia z pobytu w Rymanowie Zdroju ..................................... .76
Spis ilustracji
Anna z Dzialyńskich Stanisławowa Potocka.................................................6
Anna Potocka jako młoda mężatka.......................................................13
Stanisław Potocki z Rymanowa..........................................................17
Dwór w Rymanowie................................................................... 19
Szkółka rzeźbiarska w Rymanowie.......................................................20
Anna Potocka z dziećmi po śmierci męża, Stanisława Potockiego z Rymanowa....................26
Pierwsze domy i pierwsza kaplica w Rymanowie Zdroju......................................27
Dawne łazienki w Rymanowie Zdroju ..................................................... 28
Pawilon nad źródłami rymanowskimi.....................................................29
Wille "Pod Matką Boską" i "Leliwa". Widok z kortów tenisowych.
Fot. autor nn. Ze zbiorów Mariusza Włodarczyka z Iwonicza Zdroju............................ 34
Rymanów Zdrój - Łazienki.
Pocztówka ze zbiorów Mariana Terleckiego z Krosna........................................ 35
Dworzec kolejowy - Kurhaus. Fot. autor nn. Ze zbiorów Mariana Włodarczyka..................36
Pawilon nad źródłami i "Świtezianka" (na drugim planie).
Fot. autor nn. Ze zbiorów Mariana Włodarczyka z Iwonicza Zdroju.............................36
Cmentarz w Desznie. Fot. Stefan Stempin................................................. 38
Willa "Pod Matką Boską", dzisiaj Szpital Uzdrowiskowy nr II — „Maria". Widok obecny.
Na podst. fot. J. Wygody...............................................................42
Pocztówka ze zbiorów Jerzego Zielińskiego z Krakowa.......................................44
Pocztówka ze zbiorów Jerzego Zielińskiego z Krakowa...................................... . 45
Pocztówka ze zbiorów Jerzego Zielińskiego z Krakowa.......................................46
Pocztówka ze zbiorów Jerzego Zielińskiego z Krakowa...................................... 46
Dworzec Gościnny - Kurhaus. Autor: Jan Tomkiewicz ........................................ 48
Rymanów. Dworzec Zdrojowy - Kurhaus. Pocztówka ze zbiorów Mariana Terleckiego z Krosna .....50
Rymanów Zdrój. Pijalnia i łazienki. Pocztówka ze zbiorów Mariana Terleckiego z Krosna........... 51
Erythraea centaurium Pers. - Tysiącznik pospolity...........................................52
Daphne mezerurn L.— Wawrzynek wilczełyko................................................... 53
Asarum europaeum L.— Kopytnik pospolity...............................................54
Platanthera bifolia Rchb. - Podkolan biały................................................55
Wybrane elementy geomorfologii okolicy Rymanowa Zdroju (ryc. 1)............................56
Schematyczna mapka geologiczna okolicy Rymanowa Zdroju (ryc. 2)...........................58
Przekrój antykliny Iwonicza Zdroju z rejonie Zamczysk (ryć. 3)
(wg A. Sokołowskiego i S. Wdowiarza)................................................... 60
Rzeka Tabor. Fot. J. Wygoda............................................................61
Rymanów. Ul. Zdrojowa. Fot. J. Wygoda.................................................. 63
J. E. ks. dr Bazyli Maściuch - Administrator Apostolski Łemkowszczyzny (fot. ORIENS)........... 64
Rymanów - Księża grekokatołiccy Łemkowszczyzny na rekolekcjach (fot. ORIENS)..............70
Rymanów — Księża grekokatołiccy na pogrzebie Ks. B. Maściuch (fot. ORIENS).................71
Rymanów - Kler łaciński na pogrzebie Ks. B. Maściucha (fot. ORIENS)........................72
J. E. ks dr Jakub Medwecki - Administrator Apostolski Łemkowszczyzny (fot. ORIENS)...........73
Od Redakcji
W bieżącym roku mija 120 lat od odkrycia źródeł mineralnych w Rymanowie Zdroju, tym samym powstania Rymanowa Zdroju jako uzdrowiska. W celu upamiętnienia tego wydarzenia, a jednocześnie propagowania Rymanowa Zdroju i okolic z ich bogatymi i różnorodnymi walorami, oddajemy do Państwa rąk pierwszy tom Rocznika Rymanowa Zdroju.
Idea wydania Rocznika, poświęconego historii, kulturze, walorom środowiskowym i przyrodniczym Rymanowa Zdroju, powstała w kręgu osób należących do Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju.
Na treść Rocznika składają się artykuły o różnorodnej treści, co zapewne spowoduje, że każdy znajdzie w nim coś interesującego dla siebie.
Przeczytają tutaj Państwo obszerny artykuł Adama Osuchowskiego, poświęcony Annie Stanisławowej z Działyńskich Potockiej — współzałożycielce uzdrowiska, zapoznając się z jej twórczym i otwartym na potrzeby wszystkich ludzi życiem. Przy tej okazji dziękujemy Panu Antoniemu Potockiemu z Krakowa za udostępnienie materiałów do artykułu
Będą mieli Państwo możliwość poznać wspomnienia Ignacego Potockiego, wnuka założycieli Rymanowa Zdroju, spisane przez Jana Tomkiewicza,
Tematyce historycznej poświęcone są także dwa inne artykuły. Pierwszy z nich, autorstwa Iwana Krasowskiego — historyka, etnografa ze Lwowa, z pochodzenia desznianina — poświęcony jest historii wsi Deszno, Mało znany fakt historyczny przedstawia artykuł Marka Hanusa o Administracji Apostolskiej Łemkowszczyzny, której siedziba mieściła się w Rymanowie Zdroju w latach 1934-38.
Czytelnik znajdzie też w Roczniku wiadomości o środowisku geograficznym Rymanowa Zdroju — w artykule Wojciecha Krukam, a także dowie się o roślinach chronionych, występujących w naszej okolicy — z artykułu Anny Węglorz-Stempin,
Walorem Rocznika jest jego bogata szata ilustracyjna. Dzięki uprzejmości kolekcjonerów widokówek — pana Jerzego Zielińskiego z Krakowa, pana Mariana, Terleckiego z Krosna i pana Mariusza Włodarczyka z Iwonicza Zdroju — prezentujemy Państwu pocztówki o znacznej wartości historycznej. Panu Jerzemu Zmarzowi zawdzięczamy unikatowe ujęcie cerkwi w Wołtuszowej. :
Wyrażamy nadzieję, że Rocznik Rymanowa Zdroju spotka się z przychylnym przyjęciem Czytelników, Liczymy na to, że zechcą się Państwo podzielić z nami swoimi odczuciami po jego lekturze, a także wybaczą nam ewentualne potknięcia. Redakcja planuje kontynuować wydawanie Rocznika.
Zachęcamy Państwa do współredagowania następnych numerów, przysyłania własnych tekstów (artykułów, wspomnień, wierszy) na adres Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju.
Przy sposobności pragniemy podziękować wszystkim autorom oraz instytucjom, które przyczyniły się do powstania tego Rocznika. Wydanie Rocznika było możliwe dzięki wszystkim sponsorom a szczególnie dzięki Zarządowi Miasta i Gminy Rymanów.
Redaktor Naczelny
Marek Hanus
* * *
RYMANOWA ZDROJU
STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ RYMANOWA ZDROJU
1997
TOM II
Redaktor naczelny: Marek Hanus
Członkowie: Anna Weglorz-Stempin
Wojciech Krukar Krzysztof Smerecki
Adres redakcji: 38-521 Rymanów Zdrój, ul. Zdrojowa 41
Projekt okładki: Nina Rostkowska
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Źródło (reprodukcja pocztówki ze zbioru S. Nowotarskiego)
Strona tytułowa: Pijalnia wód mineralnych, pocz. XX w. (reprodukcja pocztówki ze zbioru M. Włodarczyka)
Opracowanie graficzne: Nina Rostkowska
Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda Korekta: Augustyn Walczak, Maria Czubaj
CIP - Biblioteka Narodowa
Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz. Marek Hanus];
Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju. T. 2. - Rzeszów: "Fot-Art'94", 1997
ISBN 83-86131-08-X
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by fOT-ART'94 - Rzeszów 1997
35-005 Rzeszów, ul Fredry 7/24, tel. (0-17) 351 40
Skład, łamanie, druk i oprawa: RS-druk Pracownia Poligraficzna, 35-036 Rzeszów,
ul. Żwirki i Wigury 8b, tel. (0-17) 85-40-893, tel.-fax (0-17) 85-40-790
Nakład: 2000 + 20 egz.
Spis treści
Od Redakcji ……………………………………………………...................................................5
Krzysztof Smerecki, Jerzy Zmarz
Dlaczego Rymanów Zdrój...............………………………………..................................................7
Krzysztof Smerecki
Relacja z uroczystej Sesji Rady Miejskiej Rymanowa 16 sierpnia 1996 r.
w willi Pod Marią w Rymanowie Zdroju ................……………………................................... 15
Uchwała Nr XX/156/96 Rady Miejskiej w Rymanowie z dnia 16 sierpnia 1996 r.
w sprawie utworzenia wsi Rymanów Zdrój.............………………………....................................17
Mieczysław Orłowicz
Moje wspomnienia (fragmenty). Pobyt ojca w Rymanowie wraz z rodziną w latach 1895 -1904.........21
Andrzej Potocki
Symbolika żydowskich nagrobków.........................................................37
Marek Pielą
Macewy na rymanowskim kirkucie.........................................................39
prof, Andrzej Staruszkiewicz
Wspomnienie o Izydorze Izaaku Rabini, urodzonym w Rymanowie laureacie Nagrody Nobla..........45
Anna Węglorz Stemplu
Zielono nam...........................................………………………………................................ 51
Maria Ładyńska
Świat dziecinnych marzeń..........................................................…………………………..57
Wojciech Krukar
Rymanów Zdrój - charakterystyka środowiska geograficznego (cz. II)............................. 63
Jerzy Zieliński, współpraca Mariusz Włodarczyk
Rymanowskie pocztówki Rudolfa Kaski......................………………….............................. 69
Teresa Lozańska
Kalendarium ważniejszych wydarzeń w Rymanowie Zdroju w roku 1996...........................75
Konkurs na wspomnienia z pobytu w Rymanowie Zdroju...……………..................................76
Spis ilustracji
Rymanów Zdrój — Źródło. Ze zbiorów M, Włodarczyka.............................................................. 6
Rymanów Zdrój — Widok Zakładu od „Kolonii". Ze zbiorów K. Smereckiego................................…………………………………………………………........... 10
Rymanów Zdrój — „Opatrzność". Ze zbiorów S. Nowotarskiego........................................…………………………………………………...............11
Rymanów Zdrój- Źródło. Ze zbiorów S. Nowotarskiego.............................................................12
Teren Rymanowa Zdroju. Mapa - załącznik do Uchwały nr XX/156/96 Rady Miejskiej w Rymanowie z dnia 16 sierpnia 1996 r...………………………………………………………….13
Poświecenie figury Matki Boskiej w willi „Pod Marią" 16.08.1996 r. Fot. J. Janowski - Fotousługi Rymanów...…………………………………………….................14
Wystąpienie wojewody krośnieńskiego Piotra Komornickiego. Fot. J. Janowski — Fotousługi Rymanów...………………………………………………………………………….....................16
Msza polowa. Fot. J. Janowski — Fotousługi Rymanów...............................................................16
Herb Rymanowa Zdroju. Załącznik do Uchwały nr XX/156/96........................................................18
Moment podjęcia uchwały o utworzeniu miejscowości Rymanów Zdrój. Fot. J. Janowski — Fotousługi Rymanów...………………………………………………………………….............19
Złożenie wieńców na grobach założycieli Rymanowa Zdroju. Fot. J. Janowski — Fotousługi Rymanów.........………………………………………………………………………................19
Rymanów Zdrój. Dolina Czarnego Potoku. Ze zbiorów M. Włodarczyka.................……………………………………………………..............................20
Rymanów Zdrój. Pod Aniołem Stróżem. Ze zbiorów M. Włodarczyka.............……………………………………………………....................................22
Rymanów. Rynek — ściana wschodnia. Ze zbiorów M. Włodarczyka...........…………………………………………………..........................................24
Rymanów Zdrój. Łazienki. Ze zbiorów S, Nowotarskiego.............................................................28
Rymanów Zdrój. Świtezianka. Ze zbiorów M. Włodarczyka............................................................30
Rymanów Zdrój. Dom Zdrojowy. Ze zbiorów S. Nowotarskiego..............………………………………………………..........................................32
Rymanów Zdrój, Widok ogólny. Ze zbiorów K. Smereckiego .......................………………………………………………………………..................................34
Rymanów. Widok od wschodu. Ze zbiorów M. Włodarczyka...........................................................36
Rymanów. Rynek — strona wschodnia. Ze zbiorów M. Włodarczyka ..............………………………………………………………………....................................38
Nagrobek Pinchasa Szlomo. Fot. A. Piela..........................................................................39
Nagrobek Brindil, córki Jakuba. Fot. A. Piela.......................................................................40
Nagrobek Sary, córki Meira. Fot. J. Zmarz.........................................................................41
Rymanów. Widok ogólny (od północy). Ze zbiorów M. Włodarczyka....................................................44
Izydor Izaak Rabi. Ze zbiorów I. Bieleckiego........................................................................45
Faksymile wpisu I. I. Rabiego. Kronika Rymanowa..................................................................46
Rymanów Zdrój. Willa pod Matką Boską. Ze zbiorów M. Włodarczyka...............………………………………………………...................................49
Abies alba Mili. — Jodła pospolita................................................................................50
Fagus silvatica L. — Buk zwyczajny...............................................................................52
Ouercus robur L. — Dąb szypułkowy.............................................................................. 52
Corylus avellana L. - Leszczyna.................. . ............................................................53
Juniperus communis L. — Jałowiec pospolity.......................................................................53
Hepatica nobilis — Przylaszczka pospolita...........................................................................54
Caltha palustris L. — Knieć błotna................................................................................54
Polypodium vulgare L. — Paprotka zwyczajna....................................................................... 55
Lycopodium clavatum L. — Widłak goździsty....................................................................... 56
Nad rzeką Tabor. Z albumu rodzinnego K. Smereckiego ............................................................57
Sanatorium „Teresa" (lata 60.). Ze zbiorów K. Smereckiego...........................................................58
Zabawa na „kamieńcu" rzeki Tabor. Z albumu rodzinnego K. Smereckiego...............................................59
Na spacerze w Parku Zdrojowym. Z albumu rodzinnego K. Smereckiego.................................................60
Rymanów Zdrój. Pijalnia. Ze zbiorów M. Włodarczyka...............................................................61
Rymanów Zdrój. Rzeka „Taba" z Olszynką, Ze zbiorów S. Nowotarskiego................................................62
Rozkład kierunku wiatrów w Rymanowie Zdroju....................................................................63
Średnie miesięczne temperatury w Rymanowie Zdroju...............................................................64
Sumy miesięczne opadów w Rymanowie Zdroju....................................................................64
Zdjęcie rodzinne z zakładu Rudolfa Kaski. Krosno — Rymanów Zdrój. Ze zbiorów M. Włodarczyka ..........................67
Rewers zdjęcia z zakładu Rudolfa Kaski (10,7 x 16,4 cm)..............................................................68
„Źródła" — pocztówka z ok. 1914 r. autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego z Krakowa ................................69
„Kolonia" — pocztówka z ok. 1914 r. autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego z Krakowa................................70
„Dworzec Główny" — pocztówka z ok. 1914 r, autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego z Krakowa........................70
„Część Parku za Dworcem gościnnym" - pocztówka z ok. 1914 r. autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego z Krakowa........71
„Willa Teresa" - pocztówka z ok. 1914 r. autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego z Krakowa............................72
„Widok na Willę Świtezianka" pocztówka autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego. z Krakowa............................72
„Willa pod Matką Boską" — pocztówka autorstwa R. Kaski, ze zbioru J. Zielińskiego z Krakowa.............................73
Pocztówka z ok. 1914 r. autorstwa R. Kaski, przedstawiająca ochronkę w Rymanowie — ze zbioru M. Sosenki z Krakowa..........74
Od Redakcji
Przedstawiamy Państwu II Tom Rocznika Rymanowa Zdroju. Podjęliśmy się jego wydania po przychylnych ocenach, z jakimi się spotkał I Tom Rocznika i słowach zachęty, aby kontynuować jego wydawanie. Dziękujemy również za krytyczne uwagi i mamy nadzieję, że pozwolą one uniknąć tym razem wszystkich niedociągnięć i uchybień.
Podobnie, jak w roku ubiegłym, na całość Rocznika składają się artykuły o różnorodnej treści i tematyce. Będą mogli jednak Państwo znaleźć kontynuację tematów rozpoczętych w I Tomie. Wojciech Krukar zamieszcza dalszy ciąg charakterystyki środowiska geograficznego Rymanowa Zdroju, Anna Węglorz-Stempin kontynuuje temat szaty roślinnej, a Jerzy Zieliński prezentuje kolekcję widokówek z Rymanowa Zdroju autorstwa Rudolfa Kaski. Ponadto przeczytają Państwo relację z historycznego już wydarzenia, jakim była uroczysta sesja Rady Miejskiej Rymanowa 16 sierpnia, 1996 r. w Willi pod Marią w Rymanowie Zdroju, podczas której uchwalono powstanie miejscowości Rymanów Zdrój i zapoznają się z okolicznościowym referatem, wygłoszonym podczas tej sesji przez zastępcę Przewodniczącego Rady Miejskiej, Krzysztofa Smereckiego.
W tegorocznym Roczniku poświęciliśmy również miejsce tematyce mniejszości żydowskiej. Andrzej Potocki w swoim artykule przybliża nam symbolikę nagrobków żydowskich, a Marek Pielą opisuje konkretne nagrobki z rymanowskiego kirkutu i wyjaśnia ich znaczenie biblijne. Trzeci artykuł przybliża postać Izydora Izaaka Rabbiego, urodzonego w Rymanowie laureata Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki Jak wyglądał Rymanów, Rymanów Zdrój i okolice, jakie były stosunki społeczne, obyczaje na przełomie XIX i XX wieku dowiedzą się Państwo po przeczytaniu fragmentów wspomnień Mieczysława Orłowicza z pobytu w Rymanowie.
Informujemy także czytelników, że został rozstrzygnięty konkurs na wspomnienia z pobytu w Rymanowie Zdroju. Z nagrodzoną pracą mogą się Państwo zapoznać, czytając wspomnienia Marii Ładyńskiej pt, "Świat dziecinnych marzeń". W dalszym ciągu zachęcamy wszystkich zainteresowanych do współredagowania następnych numerów i przesyłania własnych tekstów (artykułów, wspomnień, wierszy) na adres Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju.
Na zakończenie pragniemy podziękować wszystkim autorom za ich wkład w powstanie II Tomu Rocznika Rymanowa Zdroju, sponsorom i instytucjom wspomagającym. Szczególne słowa podziękowania należą się Dyrektorowi Rafinerii Nafty Jedlicze S.A, i Zarządowi Miasta i Gminy Rymanów za stały patronat nad Rocznikiem Rymanowa Zdroju.
Redaktor Naczelny
Marek Hanus
1998
TOM III
FOT-ART'94
Redaktor naczelny: Stefan Stempin
Członkowie: Anna Węglorz-Stempin
Wojciech Krukar, Zygmunt Pelczar, Teresa Lożańska, Krzysztof Smerecki
Przekład angielski: Jacek Pająk i Ryszard Trawiński
Adres redakcji: 38-521 Rymanów Zdrój, ul. Zdrojowa 41
Projekt okładki: Nina Rostkowska
Na okładce; RYMANÓW ZDRÓJ - Dom Zdrojowy
(reprodukcja pocztówki wydanej nakładem Marcelego Nadziakiewicza,
Rymanów — ze zbioru K. Smereckiego)
Strona tytułowa: Rymanów Zdrój
(reprodukcja pocztówki ze zbioru K. Smereckiego)
Opracowanie graficzne: Nina Rostkowska
Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda Korekta: Maria Czubaj, Marta Wrońska
CIP - Biblioteka Narodowa
Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz. Stefan Stempin];
Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju.
T. 3. - Rzeszów: "Fot-Art'94", 1998
ISBN 83-86131404
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by fOT-ART'94 - Rzeszów 1998
35-005 Rzeszów, ul. Fredry 7/24, tel. (0-17) 351 40
Skład i łamanie; Technodruk s.c, 36-326 Rzeszów, ul. Cicha 7/120, tel. (0-17) 85-76-503 Druk i oprawa: RS-druk Pracownia Poligraficzna, 35-036 Rzeszów,
ul. Żwirki i Wigury 8b, tel. (0-17) 85-40-893, tel.-fax (0-17) 85-40-790
Spis treści
Od Redakcji........................................................................... 5
Andrzej Stojowski
Uzdrojowisko........................................................................ .7
Zygmunt Pelczar
Przez zieloną granicę................................................................... .37
Stanisław Penar
Karta z wojennej historii Rymanowa .................................................... . .43
Wojciech Krukar Nazewnictwo terenowe okolic Rymanowa Zdroju............................................49
Jan Tomkiewicz
Podróż do przeszłości..................................................................55
Eugenia Kitlińska
Moje wspomnienia z pobytów w Ryrnanowie............................................... .61
Zbigniew Domosławski
O Rymanowie Zdroju po z górą 60 latach ..................................................67
Teresa Łozańska
Kolonie letnie początkiem lecznictwa profilaktycznego dzieci w Rymanowie Zdroju............... .71
Stanisław Kryciński
Renowacja cmentarzy w okolicach Rymanowa............................................. .77
Anna Węglorz-Stempin
Ptaki.....................................................................................................85
August Bocheński
Drewniana, architektura Jaślisk.......................................................... .93
Teresa Lozańska
Kalendarium ważniejszych wydarzeń w Rymanowie Zdroju w roku 1997........................106
Warunki konkursu na wspomnienia z pobytu w Rymanowie Zdroju ........................... .108
Streszczenia i kalendarium w j. angielskim (Summaries and Almanac in English) ................ .109
Spis ilustracji
Rymanów Zdrój. Dom Zdrojowy................................................................................6
Rymanów Zdrój. Widok ogólny.................................................................................8
Rymanów Zdrój. Willa „Pod Opatrznością"..................................................................... . 11
Rymanów Zdrój. Widok na staw............................................................................ .12
Rymanów Zdrój. Łazienki................................................................................... .14
Rymanów Zdrój. Pod Kościuszką................................................................................16
Rymanów Zdrój. Kościółek i kryty most.........................................................................1.7
Rymanów Zdrój. Willa pod „Różą" ......................................................................... . . . .20
Rymanów Zdrój. Widok ogólny................................................................................24
Rymanów Zdrój. Willa „Góral"............................................................................... .26
Rymanów Zdrój. Willa „Leliwa" ...............................................................................30
Rymanów Zdrój. Willa „Zofia" ................................................................................32
Rymanów Zdrój. Kościół z deptakiem...........................................................................34
Rymanów. Widok na kościół i plebanię..........................................................................36
Żołnierz niemiecki przy ogrodzeniu obozu. Fot. z prywatnej kolekcji p. Józefa Sołtysika...................................42
Gimnastyka karna jeńców. Fot. z prywatnej kolekcji p. Józefa Sołtysika................................................44
Cmentarz jeniecki, widok współczesny. Fot, J. Janowski — Fotousługi Rymanów.........................................46
Fragment mapy turystyczno—nazewniczej okolic Rymanowa Zdroju ..................................................48
Rymanów Zdrój. Droga na Wołtuszowę..........................................................................54
Rymanów Zdrój. Willa „Zofii".................................................................................58
Rymanów Zdrój. Willa pod Krakusem ........'..................................................................60
Rymanów Zdrój. Źródło......................................................................................62
Wanda Stempin z domu Smerecka I Antoni Stempin. Zdjęcie ślubne. Rok 1926.........................................65
Sołtys ze wsi Wołtuszowa Andrzej Maksymowicz z rodziną (zdj. z lat dwudziestych)......................................66
Rymanów Zdrój. Kolonia Przemyska............................................................................68
Rymanów Zdrój. Widok ogólny . ............................................................................. .70
Lecznicza kolonia w Rymanowie. Fot. wyk. po 1895 r. Ze zbiorów Mariusza Włodarczyka................................ . .72
Rymanów Zdrój. Fragment z lwowskiej kolonii leczniczej...........................................................73
Tablica poświęcona Józefowi Żulińskiemu w Katedrze ormiańskiej we Lwowie., Fot. W. Czaban. Lwów.......................74
Natan Oganesjan — głowa kościoła ormańskiego we Lwowie i na Ukrainie przy tablicy pamięci J. Żulińskiego.
Katedra ormiańska we Lwowie. Fot. W. Czaban. Lwów............................................................. .74
Królik Wołoski. Krzyże z cmentarza grekokatolickiego (1997). Fot. Krzysztof Smerecki.................................. .76
Królik Wołoski. Cmentarz przed podjęciem prac porządkowych. Fot. S. Kryciński........................................77
Deszno. Zdewastowany nagrobek to widok typowy dla opuszczonych cmentarzy. Fot. S. Kryciński ..........................78
Deszno. Cmentarz po zakończeniu prac porządkowych i odnowieniu nagrobków. Fot. S. Kryciński..........................79
Wisłoczek. Wywrócone 50 lat temu nagrobki trudno zauważyć wśród roślinności. Fot. S. Kryciński..........................80
Wisłoczek. Nagrobki po renowacji. Fot. S. Kryciński...............................................................80
Królik Wołoski. Nagrobki po renowacji. Fot, S. Kryciński.......................................................... .81
Rymanów Zdrój. Willa „Opatrzność"............................................................................83
Bocian biały -- Ciconia ciconia L...............................................................................84
Sikora modra - Parus caeruleus L..............................................................................85
Kowalik — Sitta europaea L....................................................................................86
Pliszka siwa - Motacilla alba L............................................................................... .86
Sójka — Garrulus glandarius L.................................................................................87
Kwiczoł - Turdus pilans L...................................................................................... .87
Zimorodek - Alcedo atthis L................................................................................. .88
Kaczka krzyżówka — Anas platyrhynchos.........................................................................89
Dzięcioł duży — Dryobates major L..............................................................................90
Pustułka — Falco tinnunculus L.................................................................................91
Jaśliska. Inwentaryzacja urbanistyczna fortyfikacji obronnych i obiektów zabytkowych....................................92
Jaśliska. Panorama północna i wschodnia miasta..................................................................94
Rzut poziomy I i II zespołu drewnianej zabudowy „Za Kościołem" w Jaśliskach .........................................95
Przekrój AA I „Za Kościołem" zespołu drewnianej zabudowy w Jaśliskach..............................................96
Przekrój BB II „Za Kościołem" zespołu drewnianej zabudowy w Jaśliskach.............................................96
Widok od strony północnej I „Za Kościołem" zespołu drewnianej zabudowy w Jaśliskach .................................96,
Widok od strony południowej I „Za Kościołem" zespołu drewnianej zabudowy w Jaśliskach ...............................96
Widok od strony północnej II „Za Kościołem" zespołu drewnianej zabudowy w Jaśliskach.................................98
Widok od strony południowej II „Za Kościołem" zespołu drewnianej zabudowy w Jaśliskach...............................98
Widok od wschodu zachodniej pierzei ulicy Węgierskiej „Za Kościołem" w Jaśliskach ....................................98
Elewacja wschodnia, zachodnie i południowa zabytkowego budynku nr 126 przy ul. Węgierskiej „Za Kościołem" w Jaśliskach ...98
Rzut poziomy domów nr 126, 127, 128 i 130 wschodniej pierzei ulicy Węgierskiej w Jaśliskach..............................99
Przekrój poprzeczny zespołu domów 126, 127, 128 i 130 wschodniej pierzei ulicy Węgierskiej w Jaśliskach ...................100
Widok od zachodu wschodniej pierzei ulicy Węgierskiej, od nr. 127 na południe, w Jaśliskach.............................1.00
Widok od zachodu końca wschodniej pierzei ulicy Węgierskiej w Jaśliskach............................................100
Przekrój poprzeczny A-A przez zespół domów zachodniej pierzei wychodzącej z rynku ulicy Węgierskiej....................100
Rzut poziomy zespołu domów początku zachodniej pierzei wychodzącej z rynku ulicy Węgierskiej.........................102
Widok od wschodu początku zachodniej pierzei, wychodzącej z rynku, ulicy Węgierskiej..................................103
Widok od zachodu początku zachodniej pierzei, wychodzącej z rynku, ulicy Węgierskiej.................................103
Widok od wschodu początku zachodniej pierzei, wychodzącej z rynku, ulicy Węgierskiej.................................103
Przekrój poprzeczny przez zespół trzech budynków południowej pierzei ulicy Wolańskiej w Jaśliskach ......................103
Rzut poziomy zespołu trzech budynków południowej pierzei ulicy Wolańskiej w Jaśliskach ...............................104
Widok od północy południowej pierzei ulicy Wolańskiej w Jaśliskach.................................................104
Widok od północy końca południowej pierzei ulicy Wolańskiej i Rynku w Jaśliskach.....................................105
Od Redakcji
Szanowni Państwo, do Państwa rąk trafia III tom Rocznika Rymanowa Zdroju. Podobnie jak dwa poprzednie i ten zawiera teksty, których zamierzeniem jest przybliżenie historii, wzbogacenie informacji i wiedzy o Rymanowie Zdroju oraz jego okolicy.
Zapoznać się Państwo mogą z historią obozu jeńców radzieckich w artykule pana S. Penara. Równie ciekawą i mało znaną historię o kurierach i szlaku kurierskim okresu okupacji opisuje pan Z. Pelczar. Artykuł pani A. Węglorz-Stempin wprowadza nas w fascynujący świat rzadkich i chronionych ptaków, które możemy zaobserwować spacerując po parku zdrojowym. Pan W. Krukar wyjaśnia nam skąd wzięły się nazwy okolicznych miejscowości. Jest też wspaniale opowiadanie, którego akcja toczy się w Rymanowie Zdroju, autorstwa A. Stojowskiego.
Mamy też dokumentację rozmowy z nieżyjącym już hrabią L Potockim, którą to rozmowę przeprowadził pan J. Tomkiewicz. Pani T. Lozańska wprowadza nas w historię pierwszej w Polsce kolonii letnich lecznictwa profilaktycznego dla dzieci. Niezwykłym jest artykuł pana A. Bocheńskiego wraz z licznymi rysunkami drewnianej architektury Jaślisk sprzed 24 lat. Pan S. Kryciński przenosi nas w jeszcze bardziej odległy okres opisując historię cmentarzy łemkowskich okolicznych miejscowości.
Mamy jeszcze dwa artykuły, które są wynikiem naszego stałego konkursu na wspomnienia z pobytu w Rymanowie Zdroju. Pierwszy pióra pana Zbigniewa Domosławskiego, drugi napisany przez panią Eugenię Kilińską. Oba wybrane spośród nadesłanych w tym roku na konkurs.
Szanowni Czytelnicy jesteśmy tuż przed wejściem, w zunifikowany świat Europy, jednak chciałbym aby działo się to z pełną wiedzą o swojej kulturze, historii, tożsamości narodowej. Temu służą takie wydawnictwa jak nasz Rocznik Rymanowa Zdroju.
Bardzo dziękuję wszystkim autorom artykułów za ich zaangażowanie i współredagowanie Rocznika.
Dziękuję również wszystkim sponsorom, bez któjych życzliwości nie byłoby .możliwe wydanie Rocznika. Zapraszam wszystkich do lektwy Rocznika Rymanowa Zdroju.
Redaktor naczelny
Stefan Stempin
STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ RYMANOWA ZDROJU
1999
TOM IV
FOT-ART'94
Redaktor naczelny: Stefan Stempin
Członkowie:
Anna Weglorz-Stempin
Wojciech Krukar
Teresa Lozańska
Krzysztof Smerecki
Przekład angielski: Katarzyna Bobola
Adres redakcji: 38-521 Rymanów Zdrój, ul. Zdrojowa 41
Projekt okładki: Jerzy Wygoda, Rydzard Trawiński
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ — Kościółek i kryty most (reprodukcja pocztówki wydanej nakładem Marcelego Nadziakiewicza, Rymanów - ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Strona tytułowa: Szyby naftowe na górze Mogiła w Rymanowie Zdroju (fot. S. Stemplu)
Opracowanie graficzne: Jerzy Wygoda, Ryszard Trawiński
Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda Korekta: Marta Wrońska
CIP - Biblioteka Narodowa Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz, Stefan Stempin];
Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju, T. 4. - Rzeszów: „Fot-Art'94", 1999
ISBN 83-86131-13-6
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by fOT-ART'94 - Rzeszów 1999
35-005 Rzeszów, ul. Fredry 7/24; tel. (0-17) 85 35 140
Skład, łamanie: TechnoDruk s,c. 36-326 Rzeszów, ul Cicha 7/120, tel. (0-17) 85 76 503, e-mail: rysztraw@polbox.com
Druk i oprawa: RS-druk. Pracownia Poligraficzna, 35-036 Rzeszów,
ul. Żwirki i Wigury 8b, tel. (0-17) 85-40-893, tel.-fax (0-17) 85-40-790
Spis treści
Od Redakcji . ...........................................................................5
Elżbieta Tomkiewicz
WIARA I ŹRÓDŁA - PERŁY RYMANOWA ZDROJU..................................... 7
Stanisław Kryciński
TCHNIENIE WIEKÓW (O kamieniarce okolic Rymanowa) ................................. 15
Iwan Krasowski (przekład: Roman Gocz]
ŁEMKOWSKIE RZEŹBIARSTWO LUDOWE WE WSIACH WÓLKA I BAŁUCIANKA........23
LASY NADLEŚNICTWA RYMANÓW ZAPRASZAJĄ.....................................29
Jan Tomkiewicz
„BŁĄDZĄC" PO WOŁTUSZOWEJ.....................................................35
Marek Jaworski
BUTELKOWANIE WÓD MINERALNYCH W UZDROWISKU RYMANÓW
LATA 1948 - 1997....................................................................41
Marek Piela
EPITAFIA Z CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO W RYMANOWIE (CZ. II) ...................55
Anna Węglarz—Stempin
PIĘKNE BRZYDACTWA.............................................................59
Wojciech Krukar
OKOLICE RYMANOWA ZDROJU NA PRZEDWOJENNYCH
MAPACH TOPOGRAFICZNYCH......................................................65
inż. Józef Dorynek
RAFINERIA NAFTY JEDLICZĘ SPÓŁKA AKCYJNA....................................73
Prof. dr inż. Andrzej Madeyski
RYMANÓW ZDRÓJ - MOJE REFLEKSJE Z LAT 1952-1999.............................77
KALENDARIUM WAŻNIEJSZYCH WYDARZEŃ W RYMANOWIE ZDROJU W ROKU 1998 . ……………………………………………………………………………………………… 79
KONKURS................................................................... 81
STRESZCZENIA w języku angielskim .................................................. 82
Spis ilustracji
Rymanów Zdrój. Kaplica (fragment pocztówki wydanej nakładem M. Nadziakiewicza w Rymanowie)........................................................................................ 6
Chór. Pośrodku Stella Bożencka, z lewej Antoni Zając..................................................................................................................................... 8
Po oktawie Bożego Ciała s. Józefa Pitala i ks. Franciszek Penar............................................................................................................................................. 8
Po Jasełkach, 1971 r .................................................................................................................................................. 8
Dzieci Maryji - Opłatek, 1998 r .................................................................................................................................... 9
Uroczystość prymicyjna - ks. Piotr Śliwka............................................................................................................................................................................................... 9
Rymanów Zdrój. Kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika. Witraż w południowym oknie transeptu. Fot. J. Wygoda................................ 11
Rymanów Zdrój. Kościół parafialny. Witraż we wschodnim oknie północnego ramienia transeptu. Fot. J. Wygoda...................................................................12
Kościół parafialny. Fot. Tadeusz Śliwka, 1993 r......................................................................................................................................................................................13
Kapliczka św. Barbary w Łazach...............................................................................................................................................................................................................14
Kapliczka św. Jana Nepomucena z 1825 r. w Zmysłówce.......................................................................................................................................................................16
Figurka z kapliczki św. Jana Nepomucena z 1825 r. w Zmysłówce.....................................................................................................................................................16
Kapliczka św. Jana Nepomucena w Rymanowie na „Murach".............................................................................................................................................................17
Figura św. Jana Nepomucena z kapliczki w Rymanowie na „Murach"...............................................................................................................................................17
Kapliczka z 1831 r. na cmentarzu cholerycznym w Rymanowie...........................................................................................................................................................18
Kapliczka Matki Boskiej w Klimkówce na dawnej posesji Penarów...................................................................................................................................................18
Kapliczka z 1831 r. (?) na domniemanym cmentarzu cholerycznym w Rymanowie (przy „wisłockiej drodze")............................................................................19
Kapliczka z 1794 r. w Króliku Wołoskim.................................................................................................................................................................................................19
Kapliczka na granicy Królika Wołoskiego i Szklar.................................................................................................................................................................................20
Nagrobek z 1840 r. na cmentarzu w Klimkówce.....................................................................................................................................................................................20
A. Suchorski. Łemko. Rzeźbiarz, 1991...................................................................................................................................................................................................22
Mychajło Orysyk z wyrzeźbionym przez siebie „Łemkiem", 1936........................................................................................................................................................24
Oleksa Steciak. Niedźwiedź. Glina. Lwów, 1952......................................................................................................................................'.............................................25
O. Steciak. Orzeł. Drewno, 1955...............................................................................................................................................................................................................26
M. Orysyk. Szkice palie (lasek). Rysunek, 1931.......................................................................................................................................................................................27
Wasyl Odrechiwski. Autoportret. Brąz, 1979..........................................................................................................................................................................................28
Siedziba Nadleśnictwa Rymanów ............................................................................................................................................................................................................29
Panorama lasów Nadleśnictwa Rymanów z Góry Polańskiej................................................................................................................................................................30
Leśniczówka łowiecka „Budy"..................................................................................................................................................................................................................31
Naturalne odnawianie w lesie Rymanów Zdrój.....................................................................................................................................................................................31
Leśna Klasa Dydaktyczna w Leśnictwie Rymanów Zdrój.....................................................................................................................................................................32
Punkt czynnej ochrony płazów..................................................................................................................................................................................................................32
Zasięg terytorialny Nadleśnictwa Rymanów...........................................................................................................................................................................................33
Kapliczka pod starym modrzewiem fot. Jan Tomkiewicz, grudzień 1998............................................................................................................................................34
Cerkiew w Wołtuszowej na podstawie obrazu Jerzego Zmarza...........................................................................................................................................................35
Fragment mapy turystyczno - nazewniczej 'Okolice Rymanowa Zdroju' 1997 autorstwa Wojciecha Krukara...........................................................................36
Panorama ze stoków Działu w kierunku północno — zachodnim........................................................................................................................................................37
Lokalizacja gospodarstw w Wołtuszowej.................................................................................................................................................................................................38
Rymanów Zdrój. Pijalnia wód mineralnych. Fontanna. Fot. J. Wygoda.............................................................................................................................................40
Zdjęcie pijalni z 1980. Fot. R.Kujawski....................................................................................................................................................................................................42
Plan modernizowanej warzelni na rozlewnie z 1951 r............................................................................................................................................................................43
Linia rozlewnicza (prod.Spomasz) w starej rozlewni — od prawej J. Filipowicz, M. Wólczańska, J. Penar....................................................................................43
Zdjęcie starej rozlewni z wiatami, w tle Szpital „Eskulap" rok 1978. Fot. A.Zmarz.........................................................................................................................44
Rozlewnia nowa w Rymanowie Zdroju — Desznie..................................................................................................................................................................................45
Linia rozlewnicza Namma prod. czechosłowackiej w rozlewni w Rymanowie Zdroju — Desznie..................................................................................................45
Etykietka „Celestyna''— woda butelkowana lecznicza...........................................................................................................................................................................46
Woda butelkowana mineralna (lecznicza) - Klaudia..............................................................................................................................................................................48
Etykietka „Celestynki" z 1965 r.................................................................................................................................................................................................................48
Etykietka „Celeslynka" lata 70............................................................................:......................................................................................................................................49
Mineralna woda lecznicza „Tytus" około 1958 r.....................................................................................................................................................................................49
Stołowa woda gazowana „Rymanowianka" — około 1962 r.................................................................................................................................................................49
Etykietka butelkowanej wody naturalnej - rok 1982................................................................................................................................................................................50
Etykietka na butelkę szklaną 0,33 wzór z 1995 roku...............................................................................................................................................................................50
Etykietka na butelkę PET 1,5 l na wodę „Klaudynka"...........................................................................................................................................................................51
Wzór etykietki „Tytusa" bhp — stary z 1993 roku.......................................................................................................................................................•...........................51
Etykietka „Celestynki" na butelkę PET, wzór z 1995 roku...................................................................................................................................................................51
Etykietka na wodę smakowa, butelka szklana 0,331..............................................................................................................................................................................51
Wzór etykietki na butelki PET 1,5 i na wodę smakowa.........................................................................................................................................................................52
Produkcja wód mineralnych za lata 1949 — 1971 w tyś. litrów............................................................................................................................................................52
Wykres sprzedaży wody mineralnej i smakowej w latach 1960 —1997 w tyś. hl..................................................................................................................................53
Ze zbioru R. Szajny. W tle stara rozlewnia - 1964 r............................................................................................................................................................................54
Nagrobek Mojżesza Jakuba Szragi (fot. M. Piela).................................................................................................................................................................................55
Nagrobek Izaaka syna Jakuba (fot. M. Piela).........................................................................................................................................................................................56
Nagrobek Juty, córki Cwi liirsza (fot. M. Piela).....................................................................................................................................................................................57
Nagrobek Chaji Drozel, córki Dowa (fol. M. Piela)...............................................................................................................................................................................58
Salamandra plamista (dwie formy ubarwienia).......................................................................................................................................................................................59
Traszka górska (l, 2 - samiec, 3 - samica).............................................:..............................................................................................................................................60
Traszka grzebieniasta (l — samica, 2 — samiec).....................................................................................................................................................................................60
Żaba wodna (l — samiec, 2 — samica).....................................................................................................................................................................................................61
Jaszczurka zielona.......................................................................................................................................................................................................................................62
Jaszczurka żyworodna (l — samiec, 2 - samica)....................................................................................................................................................................................63
Zaskroniec zwyczajny.................................................................................................................................................................................................................................64
Ryć. l, Okolice Rymanowa na austriackiej mapie podstawowej (ok. 1875 r.). Kopia reprodukcji WIG z 1939 r.........................................................................67
Ryć. 2. Okolice Rymanowa Zdroju na austriackiej mapie specjalnej (1880 r.)..................................................................................................................................68
Ryć. 3. Okolice Rymanowa Zdroju na austriackiej mapie specjalnej (1902 r.)..................................................................................................................................69
Ryć. 4. Okolice Rymanowa Zdroju na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego (1937)........................................................................................................70
Szyby naftowe na górze Mogiła w Rymanowie Zdroju (fot. S. Stempin)............................................................................................................................................72
Od Redakcji
Szanowni Czytelnicy, mamy okazję spotkać się po raz czwarty na łamach naszego rocznika i opowiedzieć o kilku ciekawych zdarzeniach, a także wzbogacić Państwa wiedzę o Rymanowie-Zdroju i jego najbliższej okolicy. W tegorocznym numerze Rocznika znajdziecie artykuły nawiązujące do wcześniejszych publikacji, dotyczących zarówno historii, geografii, jak i środowiska przyrodniczego naszego regionu. Chciałem państwu zakomunikować, że Rocznik Rymanowa Zdroju trafił za granicę, skąd otrzymaliśmy sporo cieplej korespondencji, z której wynikało, że dzięki Rocznikowi i zamieszczonej w nim ikonografii osoby piszące do nas przeżyły szereg miłych wzruszeń. Takie zdarzenia cieszą i napawają optymizmem mimo trudności, których nie brak w dzisiejszych czasach. Chciałem podziękować wszystkim autorom tekstów za ich pracę i czas poświęcony przy współredagowaniu Rocznika.
Szczególne podziękowania skierować należy pod adresem wszystkich sponsorów, którzy rozumiejąc nasze zaangażowanie, zdecydowali się wesprzeć tę formę prowadzonej przez nas działalności.
Szanowni Państwo, życzeniem redakcji jest to, aby poszczególne numery Rocznika znalazły swoje wykorzystanie w pracy z dziećmi, w nowo reformowanej szkole. Jesteśmy przekonani o możliwościach spożytkowania tego czasopisma podczas lekcji tematycznych, o jego poznawczej roli w zakresie dziedzictwa kulturowego naszej najbliższej okolicy.
Mając nadzieję, że każdy znajdzie coś interesującego w tegorocznym wydaniu, zapraszamy do przeczytania czwartego tomu Rocznika Rymanowa Zdroju.
Redaktor Naczelny
Stefan Stempin
RYMANOWA ZDROJU
2000
TOM V
Redaktor naczelny: Stefan Stempin Członkowie; Anna Węglorz-Stempin
Wojciech Krukar Krzysztof Smerecki
Przekład angielski: Maria Lisiewicz
Adres redakcji: 38-521 Rymanów Zdrój, ul. Zdrojowa 41
Projekt okładki: Jerzy Wygoda, Ryszard Trawiński
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Willa „Pod Matką Boską"
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Strona tytułowa: RYMANÓW ZDRÓJ - Willa „Pod Opatrznością" (reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Opracowanie graficzne: Jerzy Wygoda, Ryszard Trawiński Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda
CIP - Biblioteka Narodowa
Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz. Stefan Stempin];
Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju, T. 5. - Rzeszów: "Fot-Art'94", 2000
ISBN 83-86131-18-7
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by fOT-ART'94 - Rzeszów 2000
35-005 Rzeszów, ul. Fredry 7/24, tel. (047) 85 351 40
Skład, łamanie: TECHNODRUK s.c., e-mail:technoartus@rz.home.pl Druk i oprawa: Poligrafia Wyższego Seminarium Duchownego w Rzeszowie Nakład: 1000 + 20 egz.
Spis treści
Od Redakcji ...........................................................................5
Dr. Eugeniusz Wajgiel
Rymanów Zdrój 1876-1906 (reprint) .................................................7
Zygmunt Pelczar
Jak dawniej w Rymanowie Zdroju bywało.................................................43
Anna Węglarz-Stempin
Spacer po lesie........................................ . . .............................47
Franciszek Bolanowski.
Posada Górna — przyczynek do dziejów miejscowości......................................51
Barbara Kędzierska
Moje wspomnienia z Rymanowa Zdroju................................................... 56
Czesław Nowak
Jan Zawrzycki (1903-1976) ksiądz rzymsko-katolicki, kapitan WP,
Żołnierz AK, działacz Zrzeszenia WiN .................................................... 57
Kalendarium ważniejszych wydarzeń w Rymanowie Zdroju w roku 1999 ........................ .60
Konkurs ............................................................................ 62
Streszczenia w języku angielskim......................................................... 63
Spis ilustracji
Willa „Pod Krakusem"
Ilustracje pochodzące z książki Dr. Wajgiela Rymanów Zdrój 1876-1906
Widok Rymanowa w przełomu wieków..................................................8
Kamieniołom......................................................................12
Pawilon nad Źródłami.............................................................. . 15
Źródła...........___............................................................17
Dom Zarządcy.....................................................................29
Dworzec Gościnny (z planem budynku).................................................37
Willa „Leliwa" (z planem budynku)....................................................37
Willa „Switezianka" (z planem budynku)................................................ 38
Willa „Kościuszko" (z planem budynku)................................................38
Willa „Opatrzność" (z planem budynku)................................................39
Willa „Pogoń" (z planem budynku).................................................... 39
Willa „Góral" (z planem budynku)....................................................40
Willa „Zacisze" (z planem budynku) ...................................................40
Dom „Zielony" (z planem budynku)...................................................41
Willa „Lutnia" (z planem budynku)...................................................41
Widok Rymanowa Zdroju od strony północnej. Fot. Stefan Stempin.............................9
Widok Rymanowa od strony północnej. "Fot. Stefan Stempin..................................10
Jeden z budynków dawnej „Kolonii Lwowskiej" (z końca XIX w.),
obecnie szkoła Domu Wczasów Dziecięcych. Fot. Jerzy Wygoda............................... 27
Sanatorium „Krystyna" (lata 20. XX w.). Fot. Jerzy Wygoda.................................. 21
Nie istniejąca willa „Pod Gwiazdą" (ze zbiorów Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju).......42
Willa „Krakus" (koniec XIX w.). Fot. Jerzy Wygoda.........................................45
Lasy wokół Rymanowa (1). Fot. Anna Węgłorz-Stempin......................................47
Lasy wokół Rymanowa (2). Fot. Anna Węgłorz-Stempin......................................48
Lasy wokół Rymanowa (3). Fot. Anna Węgłorz-Stempin......................................49
Lasy wokół Rymanowa (4), Fot. Anna Węgłorz-Stempin......................................50
Święto pracy organizowane przez Jana hr. Potockiego........................................ 52
Ks.Wachnianin w otoczeniu wiernych przed cerkwią w Wołtuszowej.............................55
Sierpień 1939 r. Babcia (dziewczynka z pieskiem)
wraz z siostrą i kuzynem na wakacjach w Desznie...........................................55
Mateusz (w środku) z ciotecznym rodzeństwem na grobie swojego prapradziadka..................56
Rymanów. Widok na kościół i plebanię.....................................................58
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Willa „Pod Matką Boską"
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Na stronie tytułowej: RYMANÓW ZDRÓJ - Willa „Pod Opatrznością" (reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Od Redakcji
Szanowni czytelnicy, tak się szczęśliwie składa, iż w roku 2000 obchodzimy mały jubileusz. Wydajemy piąty tom Rocznika Rymanowa Zdroju. Jest to o tyle znamienne, iż w ostatnim okresie nastąpiły ogromne przemiany zarówno w strukturach administracji kraju, jak i w strukturze organizacyjnej uzdrowiska. Czy na lepsze, ocenić będzie można dopiero z perspektywy czasu. Na pewno zmiany w uzdrowisku zostały wymuszone zmianami w całej Polsce. Tak się składa, iż mamy doskonale udokumentowany okres początków funkcjonowania uzdrowiska i przypadający na ten czas nie mniej burzliwy okres tworzenia się zrębów odradzającego się państwa polskiego. Jak wtedy funkcjonowało uzdrowisko, jakie były problemy i co zdołano dokonać, opowie nam wierny przedruk książki dr. Wajgiela, lekarza uzdrowiskowego. Dr Wajgiel opisał w niej pierwsze 30 lat istnienia uzdrowiska. Zrobił to w sposób tak bardzo drobiazgowy, że uważnemu czytelnikowi rysuje się żywy obraz tamtych czasów. A czasy to były nie mniej trudne i bardzo nieprzyjazne dla polskich przedsięwzięć gospodarczych. Polska była pod zaborami. Administracja i władza spoczywała w rękach Austriaków, a jednak udało się stworzyć od podstaw uzdrowisko Rymanów. I to jakie uzdrowisko! Na owe czasy, bez żadnych kompleksów, można powiedzieć — uzdrowisko na skalę europejską. W 1872 roku doprowadzono linię kolejową do Wróblika Szlacheckiego i dalej w stronę Sanoka. Dzięki tej inwestycji otworzyła się możliwość komunikacji z całą Europą. Faktem jest, że do samego Rymanowa Zdroju gości dowożono tzw. fiakrami, tj. wozami z zaprzęgiem konnym (na owe czasy był to odpowiednik współczesnych taksówek), stąd też komunikacja i to bardzo sprawna istniała, a każdy z gości chcących dotrzeć do Rymanowa Zdroju miał taką możliwość. Proszę zwrócić uwagę na piękno wybudowanych w tym okresie budynków zdrojowych, niektóre zachowały się do dzisiaj, że wspomnę budynek „Maria", dawniej funkcjonujący pod nazwą pensjonat „Pod Matką Boską". Jest to budynek, którego projekt wygrał konkurs na najpiękniejszy pensjonat w Galicji. Nagrodzony projekt zrealizowano wiernie, w przeciwieństwie do wielu obecnych przedsięwzięć architektonicznych. Można by przytaczać jeszcze szereg bezprecedensowych dokonań ówczesnych właścicieli uzdrowiska, jednak zostawiam to Państwu do samodzielnych przemyśleń, a czytając wspomnienia doktora Waigieła wypada nabrać pokory i chylić czoła dla idei stworzenia uzdrowiska i tak sprawnego wprowadzenia jej w życie. Oprócz przedruku książki Waigiela, w Roczniku zamieszczono inne artykuły przybliżające historię najbliższych okolic Rymanowa Zdroju, jak również wprowadzające w piękno okolicznej przyrody.
Na koniec chciałbym jeszcze podziękować wszystkim sponsorom, dzięki życzliwości których mógł ukazać się Rocznik. Niestety czasy są coraz mniej obfitujące w ludzi wspierających tego typu przedsięwzięcia, więc tym bardziej należy się ukłon w kierunku tych, którzy zdecydowali się wesprzeć nas finansowo.
Zapraszam do lektury V tomu Rocznika Rymanowa Zdroju.
Redaktor Naczelny
Stefan Stempin
200l
TOM VI
Redaktor naczelny: Stefan Stempin
Członkowie: Anna Węglorz-Stempin
Ignacy Bielecki
Zygmunt Pelczar
Krzysztof Smerecki
Przekład angielski: Katarzyna Kończyk
Adres redakcji: 38-481 Rymanów Zdrój, ul. Zdrojowa 41, tel. (O 13) 43 57 190
Projekt okładki: Jerzy Wygoda
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Leliwa
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Strona tytułowa: RYMANÓW ZDRÓJ - Pod Aniołem Stróżem
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Opracowanie graficzne: Jerzy Wygoda, Jerzy Skiba Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda, Jerzy Skiba
CIP - Biblioteka Narodowa
Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz. Stefan Stempin]; Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju, T.6. Rzeszów: „Fot-Art'94", 2001
ISBN 83-86131-19-5
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by FOT-ART'94 - Rzeszów 2001
35-005 Rzesów, ul. Fredry 7/24, tel. (0-17) 85 351 40
Skład, łamanie, druk i oprawa: Poligrafia Wyższego Seminarium Duchownego w Rzeszowie
Wydanie i Nakład: 1000 + 20 egz.
Spis treści
Od redakcji
Mgr Krystyna Brzezicka — oprac: mgr Zygmunt Pelczar
Dzieje Szkolnictwa Specjalnego w Rymanowie Zdroju.............................................................................................7
S. Jolanta Bartman
Bł. Edmund Bojanowski prekursorem pedagogiki przedszkolnej na ziemiach polskich.
Ochronka św. Józefa w Rymanowie...................................................................................................................... 23
August Bocheński
Drewniana architektura w krajobrazie kulturowym Rymanowa i jego okolic.........................................................27
Ignacy Bielecki
Dr Ignacy Bielecki - wspomnienia wnuka...............................................................................................................35
Jan Tomkiewicz
Cerkwie w dolinie Taboru na południe od Rymanowa.............................................................................................41
Anna Węglorz-Stempin
Spotkanie z porostamiMagdalena Oziomek
Kalendarium ważniejszych wydarzeń w Rymanowie Zdroju w roku 2000............ 51
Konkurs.....................................................................................................................53
Streszczenia w języku angielskim........................................................... 54
Spis ilustracji
Nieistniejąca pierzeja południowa rynku rymanowskiego na tle wieży kościoła parafialnego pw św. Wawrzyńca (widok około roku 1916). Widokówka: (Phot. R.Sennecke) Druck u. Verlag v. Knackstedt & Co., Hamburg 22.
Ze zbiorów TPRZ.......................................................................................................6
Chłopcy na zajęciach wychowania technicznego w sanatorium Gozdawa,............................................................... 8
Grupa dzieci przed sanatorium Krystyna pod opieką pani Krystyny Rygiel............................................................11
Rymanów Zdrój z lotu ptaka. Widok od strony południowej na dawne centrum uzdrowiska.
Fot. Stefan Stempin............................................................................................. 13
Rymanów Zdrój z lotu ptaka. Widok z góry Mogiła w kierunku wschodnim na dawne centrum uzdrowiska.
Fot. Stefan Stempin..........................................................................................................................14
Grupa chłopców śpiewających na zabawie choinkowej...........................................................................................17
Wychowawcy z sanatorium Gozdawa......................................................................................................................18
Pani Maria Hanuś wraz z grupą dzieci podczas spaceru..........................................................................................20
Widok niejstniejącej pierzei południowej rynku rymanowskiego (około roku 1916). Widokówka:
(Phot. R. Sennecke) Druck u. Yerlag v. Knackstedt & Co., Hamburg 22. Ze zbiorów TPRZ....................................22
Edmund Bojanowski. Widokówka ze zbiorów Ochronki św. Józefa w Rymanowie..................................................23
Pocztówka Rudolfa Kaski z ok. 1914 roku przedstawiająca ochronkę w Rymanowie.
Ze zbioru Marka Sosenki z Krakowa........................................................................................................................24
Widok z arkad pierzei południowej na pierzeję zachodnią rynku rymanowskiego (około roku 1916).
Widokówka: (Phot. R.Sennecke) Druck u. Yerlag v. Knackstedt & Co., Hamburg 22. Ze zbiorów TPRZ...............26
Rys. 1. Budynek dawnego młyna wodnego z połowy XIX wieku przy ul. Kilińskiego w Rymanowie.................28
Rys. 2. Fragment zabudowy pierzei wschodniej ul. Dworskiej w Rymanowie......................................................29
Rys. 3. Pierzeje z XIX wieczną zabudową ul. Podgórze w Rymanowie................................................................29
Rys. 4. Fragment pierzei zachodniej ul. Sienkiewicza, w Rymanowie....................................................................30
Rys. 5. Dwa połączone ścianą wewnętrzną XIX-wieczne budynki z ul. Swobody 3 i 5 w Rymanowie................31
Rys. 6. Przykład kontynuacji wznoszenia w drewnie budynków mieszkalnych
w Rymanowie w XX wieku z ul. Małej 2..........................................................................32
Rys. 7. Budynki pierzei wschodniej zabudowy mieszkaniowej z końca XIX wieku
z ul. Słowackiego w Rymanowie................................................................................................................33
Rys, 8. XIX-wieczne budynki mieszkalne z pierzei zachodniej ul. Słowackiego w Rymanowie..........................34
Dr Ignacy Bielecki. Fot. Autor.................................................................................................................................35
Dr Ignacy Bielecki na czele „braci sokolej". Pocztówka -"Obchód grunwaldzki w Rymanowie
d, 14.8.1910 r. Bandery a w Zdroju" ze zbioru Autora.............................................................................................35
Kapitan dr Ignacy Bielecki w okresie odbywania służby wojskowej w C.K. Wojskowym Korpusie
Medycznym na Wawelu w Krakowie. Zdjęcie ze zbiorów Autora...........................................................................36
Ilustracja do artykułu pt. „Opowieść o sędziwym doktorze" („Nowa Wieś" nr 43 z 1961 r.)
- ze zbioru Autora.....................................................................................................................................................37
Śś. Piotr i Paweł, I połowa XVI w.; Deszno, z cerkwi pod wezwaniem Narodzenia Matki Boskiej.
(Ikona ze zbiorów Muzeum Historycznego w Sanoku fot. Dariusz Szuwalski).........................................................39
Królewskie Wrota, XV w.; Bałucianka, z cerkwi pod wezwaniem Zaśnięcia Matki Boskiej
(Ikona ze zbiorów Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku fot. Dariusz Szuwalski)........................................40
Krzyż na cmentarzu w Wołtuszowej 2000 r. wykonany przez Andrzeja Tomkiewicza. Fot. Jan Tomkiewicz........42
Cerkiew w Desznie w okresie II wojny światowej. Fotografia ze zbiorów Jana Tomkiewicza...............................43
Cerkiew w Bałuciance (1998). Fot. Jan Tomkiewicz................................................................................................43
Cerkiew w Króliku Wołoskim w okresie II wojny światowej. Fotografia ze zbiorów Jana Tomkiewicza..............44
Rymanów - Kolonia lecznicza. Sanatorium Krystyna w budowie. Pocztówka - wydana nakładem
Tomasza Mazurkiewicza w Rymanowie okolo 1914. Ze zbiorów TPRZ...................................................................45
Skala porostowa. Opracowanie: E. Bylińska, grupa ,,EA" (P. Sendecki, Z. Sendecka, Z. Dajdok, Z. Nawara). Przedruk za zgodą Instytutu Botaniki Uniwersytetu Wrocławskiego........................................................................46
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Leliwa
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Strona tytułowa; RYMANÓW ZDRÓJ - Pod Aniołem Stróżem
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Od Redakcji
Szanowni Czytelnicy. W roku 2001 mija 125 lat od odkrycia zdrojów rymanowskich. Nasze Stowarzyszenie przekazuje Państwu VI tom Rocznika Rymanowa Zdroju, w którym prezentuje szereg ciekawych artykułów i fotografii.
Szczególną uwagę Państwa chciałbym zwrócić na artykuł autorstwa Zygmunta Pelczara, przygotowany na podstawie pracy magisterskiej Pani Krystyny Brzezickiej, traktujący o historii i działalności szkolnictwa specjalnego w Rymanowie Zdroju. Artykuł ten jest o tyle ważny, iż nie tak dawno obchodzono 50-lecie tej cennej inicjatywy oświatowej. W publikacji zostały przywołane fakty z działalności i tworzenia szkolnictwa specjalnego, przede wszystkim zaś przypomniano ludzi, którzy budowali od podstaw ten kierunek działalności dydaktycznej. Niestety wielu z Tych nauczycieli i wychowawców nie ma już wśród nas, dlatego też dobrze się stało, że ich praca, przede wszystkim zaś poświęcenie całego swojego zawodowego życia, została przedstawiona szerszemu gronu czytelników naszego roczniku.
Praca dydaktyczna z dziećmi jeszcze do niedawna była traktowana na równi z profilaktyką leczniczą małych kuracjuszy Rymanowa Zdroju. Piszę była, ponieważ ostatnie działania władz oświatowych i samorządowych województwa konsekwentnie zmierzają do zlikwidowania tej wątłej już gałęzi szkolnictwa. Obserwując negatywne skutki dwóch nakładających się na siebie reform (tj. szkolnictwa i służby zdrowia) odnosi się wrażenie, iż następuje zasadnicza zmiana profilu lecznictwa dziecięcego.
Ze smutkiem należy skonstatować, iż ekonomia w tak bezwzględny sposób dotknęła zjawiska, nie dającego się przeliczyć na pieniądze, czyli zdrowia dzieci. W nawiązaniu do artykułu przedstawiającego 50-letnią działalność szkolnictwa i lecznictwa dzieci w Rymanowie Zdroju, należy postawić pytanie, czy blisko czterdziestomilionowego narodu nie stać na utrzymanie trzech uzdrowisk o profilu lecznictwa dziecięcego?
Już wkrótce może to być także pytanie o byt rymanowskiego uzdrowiska w ogóle. Jako jego mieszkaniec — i członek Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju, ubolewam, iż pytanie to zmuszony jestem postawić w 125 rocznicę rozpoczęcia jego działalności leczniczej.
Chciałbym też tu podziękować wszystkim sponsorom, których ofiarności zawdzięczamy że VI tom Rocznika mógł się ukazać. Współczesność posiada coraz to mniej ludzi rozumiejących potrzebę ukazywania się takich wydawnictw jak nasze. Tym bardziej należy się ukłon tym, którzy wsparli nas finansowo.
Zapraszam do lektury VI tomu Rocznika Rymanowa Zdroju.
Redaktor Naczelny
Stefan Stempin
STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ RYMANOWA ZDROJU
TOM VII
FOT-ART'94
Redaktor naczelny: Stefan Stempin
Członkowie: AnnaWęglorz-Stempin
Ignacy Bielecki
Zygmunt Pelczar
Krzysztof Smerecki
Ewa Lipka
Przekład angielski: Katarzyna Kończyk
Adres redakcji: 38-481 Rymanów Zdrój, ul. Zdrójowa 41, tel. (0 13) 43 57 190
Projekt okładki: Jerzy Wygoda
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Widok Zakładu od Kolonii
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Strona tytułowa: RYMANÓW ZDRÓJ - Pod Kościuszką
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Opracowanie graficzne: Jerzy Wygoda, Paweł Oleksy Redakcja techniczna: Jerzy Wygoda, Paweł Oleksy
CIP - Biblioteka Narodowa
Rocznik Rymanowa Zdroju / [red. nacz. Stefan Stempin]; Stowarzyszenie Przyjaciół Rymanowa Zdroju. T.7. Rzeszów: „Fot-Art'94", 2002
ISBN 83-86131-20-9
Nakładem: Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju
Wydawca: © Copyright by FOT-ART'94 - Rzeszów 2001
35-005 Rzeszów, ul. Fredry 7/24, tel. (0-17) 85 351 40
Skład, łamanie, druk i oprawa: Poligrafia Wyższego Seminarium Duchownego w Rzeszowie
Wydanie L Nakład: 1000 + 20egz.
Spis
Od redakcji ...............................................................................................................................5
Izabela Cetnarska-Czyż — opracował Krzysztof Smerecki
Historia rozwoju narciarstwa w Rymanowie..........................................7
Jan Materniak, Zygmunt Pelczar
Ksiądz Prałat Mieczysław Materniak................................................................................... 27
Ignacy Bielecki
„Dostojny Gość"................................................................. 33
Tadeusz Łopatkiewicz
Nieznane rysunki z zapomnianej wycieczki, Uczniowie krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych
na Podkarpaciu w 1890 roku.............................................................................. 37
Anna Węglorz-Stempin Mrówki...................................................................................41
Elżbieta Nadziakiewicz, Pawel Kinelski
Szkoła pod patronatem Anny z Działyńskich Potockiej............................................. 47
Kalendarium ważniejszych wydarzeń w Rymanowie Zdroju w roku 2001............................. 5 1
Konkurs................................................................................................... 53
Streszczenia w języku angielskim......................................................... 54
Spis Ilustracji
Rymanów Zdrój, Deptak, lata trzydzieste XX w. (pocztówka wydana nakładem
Towarzystwa Szkoły Ludowej w Krośnie, ze zbiorów TPRZ).......................................... 6
Sprzęt jaki ego wówczas używano.........……………………………….......................... 8
Na stoku góry Kalwaria, 1936 r., od lewej: Stanisław Bielecki - student prawa i Nathan Aftergut - dentysta.......9
Michalina Szul na starcie, 1952 r...................…………………………………..................9
Koledzy z reprezentacji gratulują Kazimierzowi Czerniecowi srebrnego medalu.............. 10
Stanisław Krukar na kursie instruktorskim narciarstwa w Zakopanem……………........ l 0
Działacze i instruktorzy WKS „Szron"; Stanisław Krukar i Czesław Rabada.................... 11
Na obozie w Ustrzykach Dolnych..................................................... l 3
Na spartakiadzie. Stoją od lewej: B. Kustroń, J. Borek, R. Rajca, A. Maśnik, M. Wojktasik,
A. Jopek, K. Cetnarski........................................................................................................................................... 16
I. Cetnarska podczas biegu na Uniwersjadzie.....……………………………………................. 19
Kadrowicze-biathloniści na Uniwersjadzie w Korei Południowej. Od lewej: D. Matwijów,
G. Grzywa, Sz. Cetnarski, J. Magiera………………………....................................................... 25
Kazimierz Cetnarski................................................................................... 26
Ks. Prałat Mieczysław Materniak.............................................................................. 27
Kl. Mieczysław Materniak w seminarium...................................................... 28
Ks. Prałat Mieczysław Materniak.....................................................................29
Sowiecki paszport Ks. Mieczysława Materniaka.................................................... 30
Ksiądz Arcybiskup Zygmunt Szczęsny Feliński............................................... 33
18.08.2001 - Uczestnicy zjazdu rodziny Potockich w Rymanowie Zdroju, fot. Waldemar Czado.................... 35
19.08.2001 - Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w Rymanowie Zdroju, ufundowanej
z okazji 125-lecia powstania Uzdrowiska, fot. Waldemar Czado................................36
Zofia z Paniowskich Janowa Sienieńska - fragment nagrobka dłuta Hermana Hutten-Czapki z lat około 1580, w kościele parafialnym w Rymanowie. Rysunek ołówkiem wykonany przez Stefana Matejkę, 31 lipca 1890 roku (z natury). Uwagę zwraca mylne zapisanie nazwiska upamiętnionych nagrobkiem.................................. 37
Płaskorzeźba dzieci Jana i Zofii Sienińskich - fragment nagrobka dłuta Hermana Hutten-Czapki z lat około 1580, w kościele parafialnym w Rymanowie. Rysunek ołówkiem wykonany
przez Stefana Matejkę, 31 lipca 1890 roku (z natury).........................................................................................38
Kapitel we wnętrzu kościoła parafialnego w Rymanowie. Rysunek ołówkiem wykonany
przez Władysława Maśłakiewicza, 31 lipca 1890 roku (z natury).......................................................................39
Fragment nieistniejącej dziś pierzei południowej rynku w Rymanowie. Rysunek ołówkiem wykonany
przez Władysława Maśłakiewicza, 31 lipca 1890 roku (z natury).......................................................................40
Mrowisko, fot. Anna Węglorz-Stempin...............................................................................................................41
Kościół parafialny w Rymanowie Zdroju pw. św. Stanisława biskupa i męczennika.
(przed rozbudową- stan z 1999 r.), fot Jerzy Wygoda...........................................................;............................45
Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im Anny z Działyńskich Potockiej, Tablica upamiętniająca
nadanie szkole imienia Anny z Działyńskich Potockiej, A.D. 2 VI 2001, fot. Waldemar Czado.......................46
Widok szkoły przed rozbudową, fot. arch. szkoły................................................................................................ 47
Kapliczka na szczycie Góry Zamczyska, fot. Stefan Stempin..............................49
Obelisk z krzyżem i inskrypcją fundacyjną, fot. Stefan Stempin........................ 50
Rymanów-Zdrój. Łazienki.(pocztówka wydana nakładem Gerszona Branda w Rymanowie-Zdroju,
ze zbiorów TPRZ).......................................................................................58
Na okładce: RYMANÓW ZDRÓJ - Widok Zakładu od Kolonii (reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Strona tytułowa: RYMANÓW ZDRÓJ - Pod Kościuszką
(reprodukcja pocztówki ze zbioru Stowarzyszenia Przyjaciół Rymanowa Zdroju)
Od Redakcji
Szanowni Czytelnicy oddajemy w wasze ręce VII tom Rocznika Rymanowa Zdroju. Spotkacie w nim stałe pozycje dotyczące przyrody i krótkie szkice biograficzne zasłużonych postaci dla Rymanowa i Rymanowa Zdroju. Szczególnej uwadze polecam artykuł opisujący początki narciarstwa w Rymano-wie. Można w nim znaleźć szereg informacji o tej dziedzinie sportu, jej historii, oraz o postaciach zajmujących się narciarstwem biegowym. Ważnym dla wszystkich mieszkańców artykułem, jest opis z uroczystości nadania imienia szkole podstawowej i gimnazjum w Posadzie Górnej. Patronką szkoły stała się Anna z Działyńskich Potocka. Jest to niekwestionowane uznanie zasług i uszanowanie całej działalności założycielki zdrojów rymanowskich przez mieszkańców Gminy Rymanów. Uroczystość nadania imienia szkole zbiegła się ze 125 rocznicą odkrycia źródeł rymanowskich, fakt ten został odnotowany przez lokalną społeczność poprzez wmurowanie tablicy okolicznościowej na zachodniej ścianie transformatora, pod herbem Rodu Potockich. Jestem przekonany że każdy czytelnik Rocznika Rymanowa Zdroju znajdzie dla siebie interesujące fakty, a zaprezentowane artykuły przyczynią się do głębszej znajomości historii regionu. Życzę wszystkim miłej lektury.
Redaktor Naczelny
Stefan Stempin
EDITORIAL
Dear readers,
We invite you to read the 7th edition of Rymanow Zdrój Yearbook. In this volume you will find the regular articles on nature as well as short biographies of persons of merit for Rymanów and Rymanów Zdrój. I particularly recommend the article on the history of skiing in Rymanow, including a presentation of persons involved in cross-country skiing in the region. I am sure all will be interested in the article covering the ceremony of naming the school and gymnasium in Posada Gorna after Anna Potocka nee Działynska. The ceremony was an unquestionable tribute to Potocka paid by the people of Rymanów municipality. Anna Potocka, among her other accomplishments, founded the Rymanów Spa. The ceremony coincided with the 125th anniversary of Rymanow spa discovery, which was again celebrated by fixing a commemorative plaque in the western wall of the transformer, under the Potocki family coat of arms. I am convinced that readers of Rymanów Zdrój Yearbook will find it an interesting reading, and one that will contribute to enriching their knowledge of the history of the region. I wish everybody an enjoyable reading.
Editor-in-Chief of Rymanow Zdrój Yearbook
Stefan Stempin
Gmina Rymanów
URZĄD GMINY ul. MITKOWSKIEGO 14a tel. (0-13) 43 550 06 (0-13) 43 550 64 (0-13) 43 557 75 fax (0-13) 43 557 65 http://www.rymanow.pl e-mail: gmina@rymanow.pl
BIURO INFORMACJI
TURYSTYCZNEJ
w RYMANOWIE
ul. ZDROJOWA 45
38-481 RYMANÓW
tel. (0-13) 43 571 90
e-mail: biuro_it@poczta.onet.pl
Gmina Rymanów zaprasza!
Rymanów, miasteczko - siedziba gminy, liczy 3550 mieszkańców. Położone jest w odległoci 15 km w kierunku na południowy wschód od Krosna.
Gmina Rymanów leży w widłach rzek: Wisłoka i Taboru, W jej skład wchodzi 25 miejscowości, w tym 7 nie zamieszkałych.
W centrum gminy krzyżują się ważne dla kraju arterie komunikacyjne. Są to drogi kołowe: Wadowice - Przemyśl - Medyka (z Rymanowa do przejścia granicznego z Ukrainą w Medyce jest około 130 km), Brzozów - Rymanów -Daliowa — Barwinek (z Rymanowa do przejścia granicznego ze Słowacją w Barwinku jest około 25 km). Układ komunikacyjny uzupełnia linia kolejowa Stróże - Jasło - Krosno - Sanok - Zagórz, ze stacją osobowo-towarową we Wróbliku Szlacheckim, oddalonym od Rymanowa o 5 km. Połączenia lotnicze zapewniają lotniska: w Rzeszowie (75 km) i Krakowie (180 km).
Gmina i miasto Rymanów dysponuje automatyczną łącznością telefoniczną i teleksową w obrębie gminy, jak równie z całym krajem.
Ogólnie znane są walory przyrodniczo-klimatyczne terenu gminy Rymanów. Ponad 50 proc. powierzchni gminy zajmują lasy jodłowo - bukowe z domieszką sosen, świerków i modrzewi. Obszaiy krajobrazu chronionego zajmują ponad 60 proc. terenu gminy, są zgrupowane głównie w jej południowej części, a ich centralną miejscowością jest Rymanów Zdrój, położony 4 km na południe od Rymanowa, przy drodze krajowej 888.
Od 125 lat Rymanów Zdrój jest uznanym uzdrowiskiem. Tu występują bogate zasoby wód mineralnych, wydobywane ze źródeł: Klaudii, Celestyny i Tytusa. Specyficzny mikroklimat i znakomite położenie stwarzają doskonałe warunki dla lecznictwa klimatycznego. Malownicze okolice służą rekreacji i turystyce.
Rymanowska baza sanatoryjna jest w stanie, jednorazowo, w pełni obsłużyć ponad 1000 dzieci i 250 osób dorosłych. Dodatkowo, prywatne domy wczasowe i kwatery mogą pomieści ponad 700 osób. W uzdrowisku wykonuje się pełny zestaw zabiegów i usług terapeutycznych dla dzieci, a także dla dorosłych. Mogą z nich korzystać matki z małymi dziećmi. Zabiegi wykonuje doskonale wyszkolona i przygotowana zawodowo kadra lekarzy i pielęgniarek oraz nauczycieli.
W odległości 5 km na wschód od Rymanowa Zdroju leży miejscowość Rudawka Rymanowska. Tu również występują wody mineralne oraz źródła wód gorących. W leżącej nad Wisłokiem Sieniawie znajduje się zapora i retencyjny zbiornik wodny - sztuczne jezioro.
Gmina Rymanów rozwiązała problemy związane z zagospodarowywaniem odpadów. Wykorzystanie gazu ziemnego, dzięki istniejącym sieciom gazowym, dla celów grzewczych i socjalno-bytowych sprzyja zachowaniu czystości powietrza. Aktualnie prowadzone prace przy budowie sieci kanalizacyjnej oraz mechaniczno- biologicznej oczyszczalni ścieków, pracującej w oparciu o najnowocześniejsze technologie, zabezpieczą wody powierzchniowe i glebę przed degradacją. Inwestorzy znajdą tutaj najlepsze miejsce do zainwestowania swoich pieniędzy. Zapraszamy! Warto tu przyjechać, zobaczyć i odpocząć.
Return to Lemkos Home Page
Document Information
Document URL: http://lemko.org/polish/sprz/index.html
E-mail: walter@lemko.org
Copyright © LVProductions, Ltd.
Originally Composed: April 25th, 2003
Date last modified: February 7th, 2012