Kongres Ukraińców w Polsce

Pół wieku po przesiedleniu

Kongres Ukraińców w Polsce zwołano w 50. rocznicę rozpoczęcia akcji "Wisła" i dla oceny minionego półwiecza. Przedstawiciele wszystkich nurtów i organizacji życia narodowego, kulturalnego i religijnego społeczności ukraińskiej w Polsce spotykają się - po raz pierwszy na taką skalę - w sobotę i niedzielę w salach NOT w Warszawie.

W ramach akcji "Wisła" od wiosny do jesieni 1947 roku przemocą przesiedlono ponad 150 tysięcy Ukraińców z ziem rodzinnych w Polsce południowo-wschodniej na ziemie północne i zachodnie. Wyzutych z "małej ojczyzny", pozbawionych tradycji narodowych, kulturalnych, języka ojczystego i obrządku religijnego, poddano próbie asymilacji. Zakazano im osiedlać się w dużych miastach. Wielu więziono w obozie pracy w Jaworznie. Wcześniej, w latach 1944 - 46, w ramach tzw. repatriacji po wytyczeniu nowych granic państwowych, z Polski do ZSRR wyjechało pół miliona Ukraińców, zaś ok. 800 tysięcy Polaków z ZSRR do Polski.

Inicjatorem zwołania kongresu był Związek Ukraińców w Polsce. Do komitetu organizacyjnego przystąpili także przedstawiciele Związku Ukrainek, Towarzystwa Nauczycieli, Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego, związków młodzieżowych - Ukraińskiej Młodzieży Niezależnej i Płasta (skautingu), Związku Ukraińców Podlasia i Zjednoczenia Łemków. Udział w kongresie zapowiedzieli także hierarchowie Kościoła grekokatolickiego i Cerkwi prawosławnej, oraz delegacje organizacji ukraińskich z Ukrainy i diaspory.

W piątek, w przeddzień obrad kongresu odbyło się posiedzenie Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, z udziałem m.in. przewodniczącego Rady Iwana Dracza, ambasadora Ukrainy na Słowacji Dmytra Pawłyczki, deputowanego Mychajły Horynia, oraz liderów organizacji diaspory - Światowego Kongresu Ukraińców, m.in. przewodniczącego Ukraińskiego Kongresu Ameryki Askolda Łozyńskiego. Delegację organizatorów i gości KUwP przyjął także w piątek prezydent RP Aleksander Kwaśniewski.

Kongres dokona podsumowania i oceny (a także nakreśli program na przyszłość) dotychczasowych działań społeczności ukraińskiej w Polsce na rzecz odrodzenia wśród niej języka, kultury i tradycji ojczystej oraz ochrony zabytków kultury materialnej, polityki państwa wobec obywateli polskich narodowości ukraińskiej (spodziewane jest ponowienie postulatów rekompensaty dla osób niesłusznie represjonowanych, w tym byłych więźniów Jaworzna, oraz reprywatyzacji zabranego mienia), a także starań różnych środowisk polskich i ukraińskich służących przezwyciężeniu trudnej spuścizny wspólnej historii i zwalczeniu wzajemnych negatywnych stereotypów narodowych. Organizatorzy spodziewają się, że Kongres Ukraińców w Polsce przyjmie "Apel do narodu polskiego", w którym obok wyjaśnienia tragicznych skutków akcji "Wisła" znajdzie się deklaracja woli pojednania.

Andrzej Kaczyński