Foundation "RUTENIKA"

ŁEMKOWIE

Łemkowie, zwani też Rusinami, Rusnakami lub niekiedy wręcz Ukraińcami (zależy to bowiem od ich własnego poczucia narodowej tożsamości) należą do Słowian wschodnich, którzy w Polsce zamieszkiwali od wieków północne stoki Karpat. Terytorium uznawane przez Łemków jako ich lokalna ojczyzna, zwana przez nich Łemkowyną, sięga na zachód do Pienin (wsie Szlachtowa, Jaworki, Biała Woda, Czarna Woda), zaś na wschodzie do ujścia Osławy do Sanu.
Przed II wojną światową Łemkowie w Polsce stanowili zwartą populację w ponad 300 miejscowościach. Są wyznawcami chrześcijaństwa wschodniego, a wielu z nich szczyci się przyjęciem chrztu w IX w. od Świętych Cyryla i Metodego. Kręte drogi historii sprawiły, że są oni obecnie podzieleni na prawosławnych i greko-katolików. Wspólnym jest jednak fakt, że cerkwie, wschodni obrządek, kalendarz juliański, śpiew, księgi liturgiczne zapisane cyrylicą są najtrwalszym znamieniem ich odrębności.
Po II wojnie światowej - zgodnie z ideą przekształcenia Polski z państwa wielonarodowego w państwo jednonarodowe - postanowiono mniejszość łemkowską zlikwidować, dokonując w pierwszym etapie - w porozumieniu z władzami radzieckimi - przesiedlenia na Ukrainę (1945-1946). Na wiosnę zaś 1947 roku tych co jeszcze pozostali (ok. 40 tyś.) brutalnie deportowano na Ziemie Odzyskane rozpraszając ich tak, by nigdzie nie zamieszkiwali w większym skupisku. Opornych osadzono w obozie Jaworzno (Akcja „Wisła"). W 1956 roku powstała krótkotrwała możliwość powrotu w ojczyste strony, o czym dowiedzieli się tylko nieliczni. Wróciło niewielu. Ich domy i gospodarstwa nie istniały lub były zajęte przez polskich osadników. Cerkwie zostały w znacznej mierze zdewastowane lub rozebrane. Niektóre wsie zniknęły z mapy...
Przez wiele lat trwały próby działaczy łemkowskich ratowania zniszczonej kultury i tradycji, lecz dopiero lata 80 przyniosły wyraźne ożywienie w tych sprawach. Powstaje Zespół Pieśni i Tańca „Łemkowyną", w świat idą dwujęzyczne łemkow-sko-polskie tomiki wierszy Petra Murianki, Władysława Grabana, Stefanii Trochanowskiej, Pawła Stefanowskiego.
W 1983 roku po raz pierwszy zorganizowano „Łemkowską Watrę" - wielkie święto łemkowskiej kultury i miejsce spotkań Łemków z całego świata. Dziś Łemkowie są już zorganizowani. Działa Stowarzyszenie Łemków będące reprezentantem orientacji rusińskiej tj. uznającej Łemków za odrębną mniejszość narodową oraz Zjednoczenie Łemków identyfikujące Łemków z Ukraińcami. Reaktywowano też Stowarzyszenie „Ruska Bursa", mające cele kulturalno-oświatowe. Powstają nowe zespoły folklorystyczne, cyklicznie odbywają się imprezy kulturalne, rozwija się nauczanie języka łemkowskiego...
Mimo podziałów religijnych i politycznych, dla większości Łemków najważniejszą jednak sprawą jest przekreślenie przez polskie władze etnicznej czystki, jaką była Akcja „Wisła", zwrot zabranych Łemkom lasów, ratowanie ich cerkwi i cmentarzy, ratowanie piśmiennictwa i języka, a więc ratowanie kultury i tradycji w najszerszym tego słowa pojęciu.
Fundacja RUTENIKA stawia sobie właśnie taki cel.

FUNDACJA
WSPIERANIA MNIEJSZOŚCI
ŁEMKOWSKIEJ „RUTENIKA"

Fundacja Wspierania Mniejszości Łemkowskiej - została zarejestrowana przez Sąd Rejonowy dla Warszawy XX Wydział Gospodarczy w dniu 08.08.2001, a następnie wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000031096. Fundację ustanowił Wiktor Sandowicz zamieszkujący obecnie w Kanadzie, a będący w prostej linii potomkiem znanej na Łemkowszczyźnie rodziny Sandowiczów, wśród której znajdziemy prostych łemkowskich gospodarzy ze Zdyni jak i ludzi wykształconych - psalmistów, nauczycieli, księży. Do tej rodziny należy też pierwszy Łemko wyniesiony na ołtarze przez Cerkiew Prawosławną w Polsce - Św. Maksym Gorlicki, pradziad Fundatora.
Myśl o utworzeniu fundacji trapiła środowisko łemkowskie od dawna, lecz ciągle brakowało impulsu, który zapoczątkowałby konkretne starania. Przekonanie wielu Łemków, że taka chwila nastąpiła teraz — gdy Polska zabiega o połączenie się z Unią Europejską - było decydującym bodźcem do podjęcia działań formalnych.

CELE FUNDACJI

Zgodnie ze statutem celem Fundacji jest wspieranie inicjatyw podtrzymujących i rozwijających poczucie tożsamości narodowej, etnicznej i językowej mniejszości łemkowskiej oraz własnej historii i kultury Łemków a ponadto służących rozwojowi regionu Łemkowszczyzny.
Cel ten w sposób szczegółowy będzie realizowany poprzez:
1. wspieranie finansowe działalności kulturalnej Łemków, szczególnie piśmiennictwa, sztuki ludowej i tradycji łemkowskiej
2. wspomaganie finansowe i organizowanie ośrodków kultury łemkowskiej oraz zespołów folklorystycznych i teatralnych
3. tworzenie i finansowanie medialnej sieci informacyjnej oraz programów informacyjnych o Łemkach
4. udzielanie wsparcia finansowego na ratowanie i restytuowanie zabytków sztuki ludowej i cerkiewnej oraz wszelkich rzeczy ruchomych związanych z kulturą Łemków
5. ochrona i restytuowanie dziedzictwa kulturowego, szczególnie zabytków sztuki cerkiewnej, cmentarzy i miejsc kultu religijnego
6. wspieranie badań naukowych w zakresie łemkoznawstwa
7. organizowanie i finansowanie
a) konferencji, seminariów i zjazdów naukowych,
b) konkursów na prace o regionie oraz plenerów sztuki,
c) stypendiów dla osób realizujących cele Fundacji,
d) imprez i widowisk kulturalnych,
8. wspomaganie finansowe powstawania i prowadzenia szkół i internatów
9. wspomaganie organizacyjne i finansowe samorządu lokalnego w zakresie rozwoju regionu Łemkowszczyzny
10. udzielenie wsparcia organizacyjnego i finansowego osobom realizującym ideę powrotu Łemków na stare ziemie łemkow-skie
11. pomoc organizacyjna w pozyskiwaniu przez Łemków zdegradowanych rolniczo terenów dla odbudowy regionu
12. organizowanie wymiany kulturalnej i edukacyjnej z zagranicznymi ośrodkami łemkowskimi (rusińskimi)

Organy fundacji

Organami Fundacji są: Rada Fundacji, Zarząd i Rada Programowa. Kadencja tych organów trwa 5 lat.

Pierwszej Radzie Fundacji przewodniczy Helena Duć-Fajfer, zaś jej zastepcą jest Jan Dziadyk.

Czlonkami rady sa: Roman Dziubina, Jarosław Horoszczak, Piotr Michalak, Piotr Trochanowski.

Prezesem Zarzadu Fundacji do tragicznej smierci 22.XII.2003 roku był Michal Sandowicz.

Czlonkami Zarzadu są: Olga Charkiewicz i Lukasz Wozniak.

Rada Programowa jest ciałem doradczym. Jej skład jest otwarty dla wszystkich, którzy swą działalnością wspierają cele Fundacji. Na czele Rady Programowej stoi Henryk Fontański - wybitny znawca języka łemkowskiego.

Nadzór nad Fundacją sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Adres Fundacji
00-688 Warszawa
ul. Emilii Plater 25 m 18
tel./fax +48 (22) 435 64 15
http://www.rutenika.pl
Konta
Raiffeisen Bank Polska S.A.
17500009 - 10.01.0244681.000 w PLN
17500009 - 10.01.0244681.002 w USD
17500009 - 10.01.0244681.016 w EURO

Document Information

Document URL: http://lemko.org/rutenika/pl.html

Original page design and layout by Walter Maksimovich
E-mail: walter@lemko.org

LV Productions Ltd.
c/o Walter Maksimovich
3923 Washington Street,
Kensington MD 20895-3934

USA

LV Productions, Ltd.

Originally Composed:March 1st, 2003
Date last modified: November 26th, 2005