Dziennik Polski, January 6th, 2002

Chrystos rażdajetsja
Połamali się prosforą
Łemkowskie Boże Narodzenie

Kilka tysięcy Łemków zamieszkujących Beskid Niski i Sądecki uczestniczyło wczoraj w tradycyjnych pasterkach, nazywanych"Wełykie Powieczeryje". Chrześcijanie obrządku wschodniego - prawosławni i grekokatolicy - rozpoczęli świętowanie Bożego Narodzenia, które - zgodnie z kalendarzem juliańskim - przypada dwa tygodnie po świętach katolików. Święta potrwają trzy dni, od środy do piątku.
"Christos rażdajetsja, szczoby sia porodyła pszenycia, żyto, jarec. Winszuju, winszuju szczoby sia wam w komyne wywałyła dira, szczobyste mali w tom roci syna. Szczoby sia wam rodyły byczky, teliczki jak u lisi buczky" - oto jedne ze zwyczajowych życzeń świątecznych, jakie składają sobie zwykle w wielu domach Łemkowie. Tradycja taka podtrzymywana jest m.in. w domu Władysława i Marii Makuchów w Krynicy.
Do wieczerzy wigilijnej, zwanej „Swatym Weczerem", u Makuchów zasiadło 30 osób, cztery pokolenia, z najmłodszą prawnuczką Małgosią.
- Pochodzimy z Czyrnej, szanujemy starą, łemkowską tradycję i na wieczerzę, zwaną u nas Swatym Weczerem, przygotowaliśmy 12 dań, tyle ilu było apostołów – mówi Maria Makuchowa. – Jedliśmy m.in. barszcz z uszkami, grzyby w polewie, pierogi z kapustą, karp smażony, śledzie, groch jasiek, czosnek i obowiązkowo słodką kutię.
Makuchowie, w ramach akcji „Wisła" po II wojnie byli wysiedleni z ojcowizny, mieszkali na zachodzie Polski i w Ameryce, by po kilkunastu latach powrócić w rodzinne strony.



Maria i Władysław Makuchowie dzielili się prosforą przy wigilijnym stole.

- Składając życzenia przypominałem, że nad Swatym Weczerem, podobnie jak nad Wigilią u rzymskich katolików, ciąży wróżba"jak na Wilię tak przez cały rok" – dodaje Władysław Makuch.
Prosforę każda łemkowska rodzina dostała dzień wcześniej w cerkwi, już poświęconą.
Po wieczerzy Makuchowie udali się na"Wełykie Powieczeryje", uroczyste nabożeństwo, odprawione w krynickiej cerkwi pw. Św. Apostołów Piotra i Pawła przez ks. mitrata Jana Pipkę.
Dziś, w pierwszy dzień łemkowskich świąt, podczas centralnego nabożeństwa śpiewane będą psalmy z proroctwem Izajasza, który 700 lat przed Chrystusem przepowiedział nadejście Syna Bożego. Dla mitrata Pipki będzie to pracowity dzień, odprawi bowiem nabożeństwo także w Nowym Sączu, gościnnie w kościele ojców jezuitów, gdzie gromadzi się kilkudziesięciu grekokatolików.
- Najważniejszym momentem ceremonii bożonarodzeniowej jest tzw. mirowanie, czyli namaszczenie czoła świętym olejem – tłumaczy ks. Jan Pipka. – Wierni dzielą się wtedy prosforą maczaną w winie, uświęcając tym samym swoje człowieczeństwo. Czytamy wtedy liturgię Jana Złotoustego, ojca Kościoła wschodniego.
W Beskidzie Niskim, w Hańczowej w cerkwi pw. Opieki Matki Boskiej prawosławną pasterkę odprawił ks. Władysław Kaniuk, jeden z 14 księży prawosławnych pracujących w diecezji przemysko-nowosądeckiej. Wcześniej brał udział w wieczerzy wigilijnej w domu rodziców we Florynce koło Grybowa.
- Często odwiedzają nas sąsiedzi wyznania rzymskokatolickiego, którzy mają okazję pokosztować wigilijnych potraw po raz drugi w ciągu ostatnich dwóch tygodni – stwierdza ks. Kaniuk. - Śpiewamy razem nasze kolędy, to naprawdę piękne pieśni np."Boh predwicznyj","Nowa radist stała","Nebo i ziemla","Wo Wyslejemi Nowyna".
Zwyczaj ten podtrzymują też inni księża greckokatoliccy: Grzegorz Nazar (Gorlice, Pętna, Rozdziele), Piotr Pawliszcze (Łosie, Owczary, Bielanka), Paweł Siwiec (Nowica, Gładyszów) i Jakub Madzelan (Śnietnica, Uście Gorlickie). Niemal identyczne są też nabożeństwa wśród prawosławnych odprawiane przez księży „jehomościów" w Krynicy (parafii św. Włodzimierza) – Bazylego Gałczyka, Hańczowej i Wysowej – Włodzimierza Kaniuka, Gorlicach – Romana Dubeca.
Drugi dzień świąt (w br. – czwartek) poświęcony jest Matce Bożej i Józefowi, czyli rodzinie, a trzeci (piątek) – św. Stefanowi (Szczepanowi).
Za tydzień, w nocy z 13 na 14 stycznia podczas"Małanki" Łemkowie świętować będą Nowy Rok, a 18 stycznia -"Szczedryj Weczer", pamiątkę chrztu Jezusa w Jordanie. Do tego czasu pozdrawiają się słowami: Chrystos rażdajetsja", odpowiadając"Sławite, Chrystos rażdajetsja".

Na zdjęciach:
1."Wełykie Powieczeryje" w cerkwi grekokatolickiej pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krynicy odprawił ks. mitrat Jan Pipka.
2. Cerkiew prawosławna pw. Św. Włodzimierza w Krynicy – tu uroczystości bożonarodzeniowe koncelebrował ks. płk Bazyli Gałczyk.

MaŁAnka
Za tydzień, w nocy z 13 na 14 stycznia, podczas "Małanki" Łemkowie będą świętować Nowy Rok, a 18 stycznia - "Szczedryj weczer" - pamiątkę chrztu Jezusa w Jordanie. Do tego czasu pozdrawiają się słowami: "Chrystos rażdajetsja", odpowiadając "Sławite, Chrystos rażdajetsja".

Fot. Jerzy Leśniak

(leś)


E-mail: jlesniak@interia.pl

Local Links:

Icon Return to Lemko Home Page


Document Information Document URL: http://lemko.org/gazeta/lesniak/weczer.html Page prepared by Walter Maksimovich
E-mail: walter@lemko.org Copyright © LV Productions, Ltd.
E-mail: webmaster@lemko.org

Originally Composed: January 6th, 2003
Date last modified: January 7th, 2003