Są w ojczyźnie rachunki krzywd



Niech rozgrzeszeni będą wszyscy
Co wyrzucali święte sprzęty nasze
Gromowy zabrzmiał dzień Ilji
Na sławę i pojednanie



- Minuło 55 rokiw strasznoho wyhnania - liczą dokładnie Anna i Jan Adzymowie, noszący wciąż po powiekami gehennę deportacji tysięcy rodzin w ramach akcji "W" w 1947 roku.
Na jednym z oficjalnych plakatów poprzednich Watr, pod wizerunkiem ogniska i skrzypiec opasanych drutem kolczastym, widniał fragment protokołu nr 3 posiedzenia BP KC PPR z 29 marca 1947 r. polecający "towarzyszom Spychalskiemu i Radkiewiczowi w szybkim tempie przesiedlić Ukraińców i rodziny mieszane na tereny odzyskane, nie tworząc zwartych grup i nie bliżej niż 100 km od granicy".
Jeden z liderów społeczności łemkowskiej, Aleksander Maślej z Gorlic, podkreśla, że operacja wojskowa wymierzona przeciw oddziałom Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) dotknęła w istocie - niezgodnie z konwencjami haską i genewską - niewinną ludność cywilną. Polegała na przesiedleniu wielu mieszkańców terenów południowo-wschodniej Polski na ziemie odzyskane. Obowiązywała prosta zasada: kto chrzczony w kościele - zostawał, kto w cerkwi - wysiedlany.
Janowi Spólnikowi z Ropy, który brał ślub z Polką w kościele, pazerny o jego majątek sąsiad podrzucił książkę w języku ukraińskim i ta denuncjacja też wystarczyła do deportacji.
Najnowsza historia Łemków - to lata tragedii, milczenia, półprawd, wrogości po różnych stronach płynącej ze stereotypów i nacjonalistycznych fobii.


- Są w ojczyźnie rachunki krzywd, które najwyższa pora wyrównać, bo pokolenie, które osobiście przeżyło bezprawne wysiedlenie w ramach akcji "Wisła" już wymiera - zauważa Aleksander Maślej, który urodził się już we Wrocławiu, po deportacji jego rodziców z gospodarstwa w Ukryniu.
Żądanie zwrotu prawowitym właścicielom leśnych bogactw znane jest w Sejmie, rządzie RP. Do generalnej jednak reprywatyzacji jednak daleko, poczucie krzywdy złagodzono jedynie zakazem wyrębu drzew w lasach nadzorowanych przez nadleśnictwa państwowe.
W jednej z rezolucji skierowanej do Sejmu Łemkowie postulują, aby "w mądry i odpowiedzialny sposób rozwiązać problem współczesnych następstw decyzji politycznych sprzed 55 lat".
Lektura dokumentów zebranych przez historyka Eugeniusza Misiłę w książce "Repatriacja czy deportacja" jest wielce wymowna. W rodzinie Hładyków koło historii obróciło się o 36O stopni:
- Wyjechałem z wysiedlonymi rodzicami w 1947 r., w brzuchu matki. Wróciłem na ojcowiznę na przełomie lat 80. i 90, dzieci rodziły się w Żorach na Śląsku, jedynie 12-letni Igor przyszedł na świat już w Bielance, w cieniu, powiedzmy, Magury Małastowskiej – mówi Stefan Hładyk.
Hładyk opowiada o matce i bracie, którzy odkupili z rąk trzecich swoje rodzinne gospodarstwo. Kładzie na stół kartę osiedleńczą, pieczołowicie przechowywany jedyny dokument prawa do ojcowizny: "Hładyk Jan, ur. 1919, wraz z żoną, córką, matką i siostrą pozostawił 7 ha... Zabiera 1 konia, 2 krowy, 1 świnię, łącznie 2 wozy ze sprzętem domowym i rolnym". Tę wyliczankę wieńczy pieczątka Państwowego Urzędu Repatriacyjnego - Pow. Oddz. w Gorlicach.
*

Precedensowe orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2001 roku, wzbudziło olbrzymie zainteresowanie wśród społeczności łemkowskiej w całej Polsce. Stefan Hładyk jako pierwszy Łemko w III Rzeczpospolitej odzyskał w majestacie prawa ojcowiznę: skonfiskowany po akcji „Wisła” majątek swojej babki – też Marii. Teraz inni wysiedleni, a raczej ich spadkobiercy, chcą również odebrać to, co im pod bagnetami Wojska Polskiego zabrano. O zwrot ojcowizn występują od lat m.in. rodziny Jedynaków z Pętnej, Cieśli z Florynki, Dzwończyków z Kunkowej, Jedynaków i Dziambów ze Zdyni, Skrypaków ze Smerekowca. Są jeszcze w ojczyźnie rachunki krzywd...



Na zdjęciu: Krzyż upamiętniający gehennę akcji „Wisła” stoi przy cerkwi grekokatolickiej pw. św. św. Piotra i Pawła w Krynicy.
(leś)


Jerzy Leśniak
E-mail: jlesniak@interia.pl

Local Links:

Icon Return to Lemko Home Page


Document Information Document URL: http://lemko.org/gazeta/lesniak/akcja.html

Page prepared by Walter Maksimovich
E-mail: walter@lemko.org

Copyright © LV Productions, Ltd.
E-mail: webmaster@lemko.org

Originally Composed: December 5th, 2002
Date last modified: